Το μαγικό λυχνάρι

 

 Το πιο διαδεδομένο μέσο οικιακού και επαγγελματικού φωτισμού ήταν το πήλινο ή μεταλλικό 

λυχνάρι.

 Λειτούργούσε κυρίως με ελαιόλαδο ως καύσιμη ύλη, ενώ σε περιόδους έλλειψης χρησιμοποιούνταν ζωικά λίπη ή φυτικά έλαια. Στο ειδικό στόμιο (μύξα) τοποθετούσαν ένα φυτίλι από λινάρι ή στουπί. Υπήρχαν απλά λυχνάρια καθημερινής χρήσης, αλλά και περίτεχνα, πολυέλαιοι ή κρεμαστά λυχνάρια για τα σπίτια των πιο εύπορων πολιτών.Οι Ρωμαίοι πήραν τον ελληνικό πήλινο λύχνο και τον μετονόμασαν σε lucerna. Ενώ στην Ελλάδα η κατασκευή γινόταν συχνά σε τοπικά, μικρά εργαστήρια, οι Ρωμαίοι οργάνωσαν τη χρήση καλουπιών (moulding) σε τεράστια κλίμακα

Όταν η Ρώμη ήρθε σε επαφή με τον ελληνικό πολιτισμό, υιοθέτησε τις τεχνικές φωτισμού των Ελλήνων, αλλά τις εξέλιξε με τον δικό της χαρακτηριστικό τρόπο: τις μετέτρεψε σε μια μαζική, «βιομηχανική» αυτοκρατορική επιχείρηση.

Η «λύκη» (φως): Στην αρχαία ελληνική γλώσσα, η ρίζα λυκ- παράγει τη λέξη λύκη, η οποία σημαίνει το πρώτο πρωινό φως, την αυγή. Η ρίζα αυτή έδωσε το ρήμα λεύσσω (βλέπω), τη λέξη λευκός, αλλά και το ουσιαστικό λύχνος (το λυχνάρι, η φορητή εστία φωτός).Η ρίζα αυτή έδωσε το ρήμα λεύσσω (βλέπω), τη λέξη λευκός, αλλά και το ουσιαστικό λύχνος (το λυχνάρι, η φορητή εστία φωτός).

Λυκόφως & Λυκαυγές: Από εκεί προέρχονται λέξεις όπως λυκαυγές (το χάραμα) και λυκόφως (το μισόφωτο μετά τη δύση του ήλιου, όπου το φως «παλεύει» με το σκοτάδι). 

Το Λύκειο: Η λέξη Λύκειον αρχικά ήταν ένα δημόσιο γυμνάσιο/στοά στην αρχαία Αθήνα, κοντά σε ιερό αφιερωμένο στον Λύκειο Απόλλωνα. Ο Απόλλωνας ονομαζόταν «Λύκειος» είτε επειδή ήταν ο θεός του φωτός (από τη λύκη), είτε επειδή προστάτευε τους ανθρώπους από τους λύκους (το ζώο). Σήμερα, η λέξη έχει συνδεθεί μεταφορικά με το «φως της γνώσης»

Η εξέλιξη του φωτισμού από τα αρχαία πήλινα λυχνάρια καταλήγει στη μαγική φαντασία του λυχναριού του Αλαντίν από τις «Χίλιες και Μία Νύχτες»

• Στα Αρχαία Ελληνικά: Η ρίζα αυτή έδωσε το ρήμα λεύσσω (βλέπω), τη λέξη λευκός, αλλά και το ουσιαστικό λύχνος (το λυχνάρι, η φορητή εστία φωτός).
• Στα Λατινικά: Η ίδια ακριβώς ρίζα εξελίχθηκε στη λέξη lux (γενική: lucis), που σήμαινε το φως. Από εκεί προέρχεται και το ρωμαϊκό λυχνάρι, η lucerna, ουσιαστικά για το ίδιο αντικείμενο (το αρχαίο λυχνάρι λαδιού), ο ρωμαϊκός λύχνος (lucerna) αποτελεί την εξέλιξη του ελληνικού. Οι βασικές τους διαφορές εντοπίζονται στην κατασκευή, τη διακόσμηση και τη μαζική παραγωγή. 
• Υλικό ΚαύσηςΖωικό λίπος (στέαρ) ή μελισσοκέρι γύρω από ένα φυτίλι.Φυτικό λάδι (κυρίως ελαιόλαδο) όπου επλέει το φυτίλι.
• Τα αρχαία λυχνάρια (ή λύχνοι) αποτελούν ένα από τα πιο συχνά και πολύτιμα ευρήματα στις αρχαιολογικές ανασκαφές στην Ελλάδα. Λόγω της καθημερινής και τελετουργικής τους χρήσης, προσφέρουν στους αρχαιολόγους ακριβείς πληροφορίες για τη χρονολόγηση των στρωμάτων, το εμπόριο, την τέχνη και τις θρησκευτικές πρακτικές.