Ο Σωκράτης

και ο σοφιστής Πρόδικος ο Κείος

συνδέονται ιστορικά τόσο μέσω της φιλοσοφικής τους διαδρομής στην Αρχαία Αθήνα όσο και μέσω της παρόμοιας θανατικής καταδίκης τους με κώνειο.

Η Σχέση τους

Φιλοσοφική αλληλεπίδραση: Ο Πρόδικος ο Κείος ήταν σύγχρονος του Σωκράτη. Παρά το γεγονός ότι ο Σωκράτης συχνά ειρωνευόταν τους σοφιστές για τα υψηλά δίδακτρα που ζητούσαν, έτρεφε σεβασμό για τον Πρόδικο. Τον θεωρούσε αυθεντία στη γλωσσολογία και στη διάκριση των εννοιών (συνωνύμων).
Αναφορές στον Πλάτωνα: Ο Πρόδικος εμφανίζεται ή αναφέρεται σε αρκετούς πλατωνικούς διαλόγους (όπως στον Πρωταγόρα, τον Θεαίτητο και τον Κρατύλο), όπου ο Σωκράτης μερικές φορές αυτοαποκαλείται χιουμοριστικά «μαθητής του Προδίκου».

Η Καταδίκη με Κώνειο

Το κοινό και πιο τραγικό σημείο αναφοράς τους είναι η κατάληξη της ζωής τους:

Σωκράτης : Καταδικάστηκε από το αθηναϊκό δικαστήριο με την κατηγορία ότι εισήγαγε «καινά δαιμόνια» και ότι διέφθειρε τους νέους. Πέθανε πίνοντας το κώνειο στο δεσμωτήριο.
Πρόδικος: Σύμφωνα με ιστορικές πηγές (όπως το λεξικό της Σούδας), ο Πρόδικος είχε την ίδια μοίρα με τον Σωκράτη. Κατηγορήθηκε και αυτός από τους Αθηναίους ως διαφθορέας των νέων και καταδικάστηκε σε θάνατο πίνοντας κώνειο.
Το περίφημο έργο του Πρόδικου «Ηρακλής επί τριόδω» (γνωστό και ως «Ο Ηρακλής στο σταυροδρόμι» ή «Η εκλογή του Ηρακλή») αποτελεί μια από τις πιο διάσημες αλληγορίες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Το πρωτότυπο κείμενο (που περιλαμβανόταν στο χαμένο σύγγραμμά του «Ώραι») δεν έχει διασωθεί αυτούσιο, αλλά ο μύθος έγινε παγκοσμίως γνωστός επειδή τον διέσωσε ο Ξενοφώντας στα «Απομνημονεύματά» του, μεταφέροντας την αφήγηση όπως την έλεγε ο ίδιος ο Σωκράτης.
Η Πλοκή του Μύθου
Ο μύθος τοποθετείται χρονικά την περίοδο που ο Ηρακλής περνούσε από την παιδική ηλικία στην εφηβεία, τη στιγμή δηλαδή που ένας νέος γίνεται κύριος του εαυτού του και πρέπει να επιλέξει τον δρόμο που θα τραβήξει στη ζωή του.
Καθώς καθόταν σε ένα ήσυχο μέρος γεμάτος προβληματισμό, τον πλησίασαν δύο επιβλητικές γυναίκες, οι οποίες προσωποποιούσαν δύο αντίθετες στάσεις ζωής:
Η Κακία (ή Ευδαιμονία / Ηδονή): Ήταν ντυμένη προκλητικά, στολισμένη και βαμμένη. Προσέτρεξε να του μιλήσει πρώτη και του υποσχέθηκε έναν δρόμο εύκολο, στρωμένο με απολαύσεις, χωρίς καθόλου κόπο, σωματική κούραση ή πολέμους. Του έταξε ότι θα απολαμβάνει τους καρπούς της δουλειάς των άλλων χωρίς να μοχθεί ο ίδιος.
Η Αρετή: Ήταν μια γυναίκα με έμφυτη ευγένεια, σεμνό παρουσιαστικό, καθαρό βλέμμα και ντυμένη στα λευκά. Του μίλησε με ειλικρίνεια και δεν τον εξαπάτησε: του εξήγησε ότι τίποτα καλό και σπουδαίο δεν δίνουν οι θεοί στους ανθρώπους χωρίς κόπο και φροντίδα. Του υποσχέθηκε ότι αν ακολουθήσει τον δρόμο της, θα κερδίσει τον σεβασμό των φίλων του, την αγάπη της πατρίδας του και την υστεροφημία, αλλά μέσα από σκληρή δουλειά, θυσίες και αγώνες.
Η Απόφαση
Ακούγοντας τα επιχειρήματα και των δύο, ο Ηρακλής απέρριψε τις απατηλές υποσχέσεις της Κακίας και επέλεξε χωρίς δισταγμό τον δύσβατο δρόμο της Αρετής. Αυτή η απόφαση τον οδήγησε στη συνέχεια να υπηρετήσει την ανθρωπότητα μέσω των περίφημων 12 άθλων του και να κερδίσει, τελικά, την αθανασία. [1, 2, 3]
Η Φιλοσοφική και Καλλιτεχνική Σημασία
Παιδαγωγικός χαρακτήρας: Ο Πρόδικος χρησιμοποίησε τον πιο αγαπητό ήρωα των Ελλήνων για να διδάξει στους νέους της εποχής ότι η αληθινή ευτυχία και η δόξα δεν έρχονται μέσα από την οκνηρία και τις εφήμερες απολαύσεις, αλλά απαιτούν ηθική συνείδηση και προσωπικό μόχθο.
Επιρροή στη Στοά: Ο μύθος αυτός ενέπνευσε βαθιά τον Ζήνωνα τον Κιτιέα (τον ιδρυτή του Στωικισμού), ο οποίος, ακούγοντας αυτή την ιστορία, αποφάσισε να γίνει φιλόσοφος.
Αναγέννηση και Τέχνη: Κατά την Αναγέννηση και το Μπαρόκ, το θέμα «Ο Ηρακλής στο σταυροδρόμι» έγινε εξαιρετικά δημοφιλές μοτίβο στη δυτική ζωγραφική (από καλλιτέχνες όπως ο και ο Albrecht Dürer), καθώς και στη μουσική (από τον J.S. Bach και τον Handel)