Το παράπονο των νεκρών

 

 Οδύσσεια

Η ομηρική ποίηση είναι η αφετηρία του ευρωπαϊκού πνεύματος· είναι το πιο παλιό λογοτεχνικό τεκμήριο (παράλληλα η Ιλιάδα και η Οδύσσεια), είναι γενάρχης της ποιητικής λειτουργίας σε ευρωπαϊκό και σε 

👉παγκόσμιο επίπεδο·

(Ραψωδία λ ).

Όταν ο Αχιλλέας αντικρίζει τον Οδυσσέα στον Άδη, ξεχνά για λίγο τη δική του μοίρα και επικεντρώνεται αποκλειστικά στην πατρότητα. Η αγωνία του εκφράζεται μέσα από συγκεκριμένα ερωτήματα που δείχνουν τις αξίες της ηρωικής εποχής:

• «Πες μου για τον περήφανο γιο μου»: Ρωτά αν ο Νεοπτόλεμος μπήκε μπροστά στον πόλεμο για να γίνει αρχηγός ή αν έμεινε στην αφάνεια. Για τον Αχιλλέα, η δόξα του γιου του είναι η μόνη του παρηγοριά στον σκοτεινό Κάτω Κόσμο.
• Η αντίθεση με τον γέροντα Πήλεα: Αμέσως μετά, ρωτά με την ίδια αγωνία και για τον δικό του πατέρα, τον Πήλεα, φοβούμενος μήπως τώρα που ο ίδιος πέθανε, οι άλλοι περιφρονούν τον γέροντα βασιλιά.

🌟 Η απάντηση του Οδυσσέα

Ο Οδυσσέας του εξηγεί ότι δεν γνωρίζει για τον Πήλεα, αλλά για τον Νεοπτόλεμο έχει να του πει τα καλύτερα, αφού ο ίδιος τον έφερε με το καράβι του από τη Σκύρο στην Τροία. Του περιγράφει έναν νεαρό που:

1. Στα συμβούλια μιλούσε πάντα πρώτος, με ώριμη σκέψη, και μόνο ο Νέστορας και ο Οδυσσέας τον ξεπερνούσαν.
2. Στο πεδίο της μάχης δεν κρυβόταν ποτέ στο πλήθος, αλλά έτρεχε πρώτος μπροστά, σκοτώνοντας πολλούς εχθρούς.
3. Μέσα στον Δούρειο Ίππο, εκεί όπου άλλοι γενναίοι αρχηγοί έκλαιγαν από τον φόβο τους και έτρεμαν τα γόνατά τους, ο Νεοπτόλεμος δεν έχασε καθόλου το χρώμα του. Αντίθετα, παρακαλούσε τον Οδυσσέα να τον αφήσει να βγει έξω, χαϊδεύοντας τη λαβή του σπαθιού του, διψασμένος για μάχη.

👉 Η αντίδραση του Αχιλλέα

Η ιστορία του Οδυσσέα λειτουργεί ως βάλσαμο. Ο Όμηρος περιγράφει πανέμορφα την κατάληξη: η ψυχή του Αχιλλέα, με μεγάλα, περήφανα βήματα, απομακρύνεται μέσα στο ασφοδελό λιβάδι (το λιβάδι των νεκρών), γεμάτη αγαλλίαση επειδή άκουσε πως ο γιος του έγινε ένας δοξασμένος και αντάξιος ήρωας.

 Όταν ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη, έρχεται αντιμέτωπος με μια συλλογική, βουβή αλλά σπαρακτική μελαγχολία που μοιράζονται όλες οι ψυχές, από τον πιο ταπεινό στρατιώτη μέχρι τον ενδοξότερο ηγεμόνα.

το «συλλογικό παράπονο των νεκρών» στον Όμηρο δεν είναι απλώς μια συναισθηματική έκρηξη, αλλά μια βαθιά υπαρξιακή κραυγή. Αντικατοπτρίζει τη θεμελιώδη αλήθεια της αρχαϊκής ελληνικής σκέψης: τίποτα, καμία δόξα και κανένα επίτευγμα, δεν μπορεί να αναπληρώσει την απώλεια της ζωής και του φωτός του ήλιου.

Όταν ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη, έρχεται αντιμέτωπος με μια συλλογική, βουβή αλλά σπαρακτική μελαγχολία που μοιράζονται όλες οι ψυχές, από τον πιο ταπεινό στρατιώτη μέχρι τον ενδοξότερο ηγεμόνα. Αυτό το παράπονο συνοψίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες:

1. Η Απώλεια της Ταυτότητας και της Δύναμης

Για τους ομηρικούς ανθρώπους, ο αληθινός εαυτός είναι το σώμα. Όταν το σώμα πεθαίνει, η ψυχή μετατρέπεται σε «σκιά» (είδωλο). Το παράπονο των νεκρών πηγάζει από το γεγονός ότι έχουν χάσει τα πάντα που τους έκαναν ανθρώπους: τη δύναμη των μυών τους, τη λογική, τη μνήμη, ακόμα και τη φωνή τους (βγάζουν μόνο αδύναμα, τρομακτικά τριξίματα σαν πουλιά, μέχρι να πιουν αίμα). Είναι καταδικασμένοι σε μια αιώνια κατάσταση ανικανότητας.

Στη μνημειώδη συνάντησή τους στον Κάτω Κόσμο (Οδύσσεια, Ραψωδία λ), ο Αχιλλέας λέει στον Οδυσσέα λόγια που σοκάρουν και ανατρέπουν ολόκληρη την ηρωική ηθική της αρχαιότητας.

Όταν ο Οδυσσέας προσπαθεί να τον παρηγορήσει, λέγοντάς του ότι κανείς άνδρας δεν υπήρξε πιο ευτυχισμένος από αυτόν, αφού στη ζωή οι Αχαιοί τον τιμούσαν σαν θεό και τώρα, πεθαμένος, είναι ο απόλυτος άρχοντας ανάμεσα στους νεκρούς, ο Αχιλλέας απαντά με μια σπαρακτική και ωμή δήλωση:

«Μη μου μιλάς για τον θάνατο με παρηγοριές, τρανέ Οδυσσέα.
Θα προτιμούσα να ήμουν ξεπεσμένος δούλος στη γη, να δουλεύω στο χωράφι ενός φτωχού αγρότη που δεν έχει δικό του βιος, παρά να βασιλεύω πάνω σε όλους τους χαμένους νεκρούς».

  Ο ποιητής χρησιμοποιεί το συλλογικό παράπονο των νεκρών για να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα στον αναγνώστη (και στον Οδυσσέα):

Ο Πύρρος της Ηπείρου και ο Μέγας Αλέξανδρος

 Ο Πύρρος της Ηπείρου και ο Μέγας Αλέξανδρος 

ήταν δεύτεροι ξάδερφοι (Μέσω της Ολυμπιάδας).

Ο Πύρρος

της

Ηπείρου συνδεόταν με τον  Αχιλλέα

μέσω μιας βαθιάς γενεαλογικής και ιδεολογικής σχέσης, την οποία χρησιμοποιούσε συχνά για να ενισχύσει το πολιτικό του κύρος και να εμψυχώσει τον στρατό του. Ο Νεοπτόλεμος (ο γιος του Αχιλλέα) ονομαζόταν αρχικά και Πύρρος λόγω των πυρόξανθων/κόκκινων μαλλιών του.  Ο  Πύρρος της Ηπείρου  πήρε το όνομά του ακριβώς από αυτό το εναλλακτικό όνομα του προγόνου του, προκειμένου να τονίζεται η απευθείας ηρωική καταγωγή του από το γένος του Αχιλλέα.

 Ο Πύρρος εξέλιξε τη μακεδονική φάλαγγα και τη συνδύασε με τη χρήση των ελεφάντων, ακολουθώντας τα διδάγματα των μαχών του Αλεξάνδρου στην Ινδία (όπως η Μάχη του Υδάσπη).

Η χρήση των ελεφάντων από τον Πύρρο άλλαξε τον ρου της στρατιωτικής ιστορίας στη Μεσόγειο. Η Καρχηδόνα, βλέποντας την αποτελεσματικότητά τους εναντίον των Ρωμαίων, αποφάσισε να εντάξει μαζικά τους ελέφαντες στον δικό του στρατό, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μετέπειτα θρυλική εκστρατεία του Αννίβα μερικές δεκαετίες αργότερα.

Ο Πύρρος της Ηπείρου και ο Αννίβας της Καρχηδόνας υπήρξαν

Άστροπελέκι-Ο Ζευς Λαβράνδιος

Ο Ζευς Λαβράνδιος

(Καρία, Μικρά Ασία)

Η πιο ξεκάθαρη σύνδεση του Δία με τον διπλό πέλεκυ βρίσκεται στα Λάβρανδα της Καρίας. Εκεί ο θεός λατρευόταν ως Ζευς Λαβράνδιος (ή Λαβραυνδεύς).

• Στα αγάλματα και τα νομίσματα της περιοχής, ο Δίας απεικονίζεται όρθιος, κρατώντας έναν όρθιο διπλό πέλεκυ πάνω

  

  
  

  
  από τον δεξιό του ώμο, αντί για τον κλασικό κεραυνό, ως σύμβολο της απόλυτης κοσμογονικής και βασιλικής του ισχύος. 

2. Το Σύμβολο του Κεραυνού

Στη θρησκευτική συνείδηση των αρχαίων λαών της Μεσογείου, ο διπλός πέλεκυς ήταν το κατεξοχήν όπλο για την επίκληση της καταιγίδας. 

• Οι δύο αντίθετες λεπίδες του πελέκεως συμβόλιζαν τη λάμψη της αστραπής και το σχίσιμο του ουρανού.
• Όταν ο Δίας χτυπούσε τον πέλεκυ, προκαλούσε τον βροντερό ήχο του κεραυνού. Αυτή η πανάρχαια παράδοση επιβιώνει μέχρι σήμερα στη νεοελληνική λαϊκή φράση «αστροπελέκι» (η αστραπή που πέφτει στη γη σαν τσεκούρι)

Ο ιερός ναός του Διός στα Λάβρανδα (ή Λάβραυνδα) ήταν το εθνικό και θρησκευτικό κέντρο όλων των Καρών. Βρίσκεται σε υψόμετρο 700 μέτρων στα βουνά της Καρίας (νοτιοδυτική Μικρά Ασία, σημερινή Τουρκία), περίπου 14 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της αρχαίας πόλης των Μυλάσων (σημερινό Μίλας).

Το ιερό αυτό δεν ήταν απλώς ένας ναός, αλλά ένα μνημειώδες συγκρότημα χτισμένο σε τεχνητά άνδηρα (ταράτσες), άρρηκτα συνδεδεμένο με τη φύση, τις πηγές νερού και έναν ιερό λόφο από πλατάνια.

---

1. Η Αρχιτεκτονική και η Δυναστεία των Εκατομνιδών

Αν και η λατρεία στον χώρο ξεκίνησε τουλάχιστον από τον 7ο αιώνα π.χ.χ., η χρυσή εποχή των Λαβράνδων ήρθε τον 4ο αιώνα π.x.x.. Η περίφημη δυναστεία των Εκατομνιδών —με κυριότερους τον Μαύσωλο (τον ηγεμόνα που έχτισε το Μνημείο της Αλικαρνασσού) και τον αδελφό του Ιδριέα— μετέτρεψε το ιερό σε οικογενειακό τους θρησκευτικό προπύργιο.

• Ο Ναός του Δία:

Ίμβρος και Τένεδος-Δύο σταγόνες "γαλάζιας πατρίδας"

 

Η Ίμβρος

και η Τένεδος

 

 κατέχουν εξέχουσα θέση στην ελληνική Ίστορία αρχαιότητα λόγω της στρατηγικής τους γεωγραφικής θέσης στην είσοδο του Ελλησπόντου, η οποία τις συνέδεσε άρρηκτα με  ,τον Τρωικό Πόλεμο και τις μεγάλες συμμαχίες της κλασικής εποχής.

Η Ίμβρος στην Αρχαιότητα

• Ονομασία και Προέλευση: Το νησί κατοικήθηκε αρχικά από προελληνικούς πληθυσμούς (Πελασγούς). Το όνομά της συνδέεται με τον Καρικό θεό της γονιμότητας, τον Ίμβραμο ή Ίμβρασο. 
• Μυθολογία: Ο Όμηρος αναφέρει στην Ιλιάδα ότι ανάμεσα στην Ίμβρο και την Τένεδο, στα βάθη της θάλασσας, ο θεός Ποσειδώνας είχε τους στάβλους για τα θεϊκά του άλογα. Επίσης, εκεί βρισκόταν και το παλάτι της Θέτιδας, της μητέρας του Αχιλλέα. 
• Αθηναϊκή Κληρουχία: Στα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ., το νησί καταλήφθηκε από τον Μιλτιάδη και εντάχθηκε στην επιρροή των Αθηνών. Για αιώνες, η Ίμβρος αποτελούσε αθηναϊκή κληρουχία, πράγμα που σημαίνει ότι οι κάτοικοί της διατηρούσαν την ιδιότητα του Αθηναίου πολίτη και το νησί ακολουθούσε πιστά την πολιτική και τη θρησκεία της Αθήνας (όπως η λατρεία των Καβείρων).
• Η Ίμβρος (Gökçeada) και η Τένεδος (Bozcaada) είναι τα δύο μεγαλύτερα νησιά του Αιγαίου που ανήκουν στην Τουρκία . Η σύγχρονη ιστορία τους καθορίστηκε από τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923), η οποία παραχώρησε τα νησιά στην Τουρκία με τον όρο να διασφαλιστεί ένα ειδικό καθεστώς αυτονομίας για την προστασία του γηγενούς ελληνικού πληθυσμού.
  Η Τουρκία δεν τήρησε τις υποχρεώσεις της που απέρρεαν από το Άρθρο 14 της Συνθήκης της Λωζάνης (1923), το οποίο προέβλεπε ένα καθεστώς ειδικής αυτονομίας, τοπικής αυτοδιοίκησης και ασφάλειας για τον γηγενή ελληνικό πληθυσμό της Ίμβρου και της Τενέδου. 
   Αντίθετα, εφαρμόστηκε μια συστηματική πολιτική αφελληνισμού, η οποία κορυφώθηκε τη δεκαετία του 1960 Παρά τη  εξέλιξη, το ειδικό καθεστώς αυτοδιοίκησης που επέβαλλε η Συνθήκη της Λωζάνης δεν εφαρμόστηκε ποτέ ουσιαστικά από την επίσημη Τουρκία. 
   Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος Α΄ (κατά κόσμον Δημήτριος Αρχοντώνης) είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την Ίμβρο.