Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος «Κύριε, ἐλέησον»

 Η ελληνική γλώσσα


αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο της επιστημονικής, φιλοσοφικής και πολιτιστικής σκέψης του δυτικού κόσμου, λειτουργώντας ως ο κατεξοχήν φορέας εννοιών για περισσότερες από τρεις χιλιετίες.

 Είναι μία από τις ελάχιστες γλώσσες στον κόσμο με γραπτή παράδοση άνω των 3.400 ετών (από τις πινακίδες της Γραμμικής Β' έως σήμερα).

Παρότι άλλαξε μορφές (Αρχαία, Ελληνιστική Κοινή, Μεσαιωνική, Νέα Ελληνική), διατήρησε τον βασικό λεξιλογικό και δομικό της πυρήνα, επιτρέποντας στον σύγχρονο ομιλητή να αναγνωρίζει λέξεις του Ομήρου ή του Πλάτωνα.

 Η ελληνική υπήρξε η πρώτη γλώσσα που ανέπτυξε αφηρημένες έννοιες για να περιγράψει τον κόσμο, τη λογική και την ηθική, γεννώντας τη φιλοσοφία, τη δημοκρατία και το θέατρο.

  Σήμερα, η διεθνής επιστημονική κοινότητα (στην ιατρική, τα μαθηματικά, τη φυσική, την πληροφορική και τις ανθρωπιστικές επιστήμες) χρησιμοποιεί χιλιάδες ελληνικές λέξεις και ρίζες (π.χ. δημοκρατία, φιλοσοφία, βιολογία, ενέργεια, αλγόριθμος) για να ονομάσει νέες ανακαλύψεις.

 Έχει δανείσει δεκάδες χιλιάδες λέξεις στα λατινικά, τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά και τις σλαβικές γλώσσες (μάλιστα το κυριλλικό αλφάβητο βασίστηκε στο ελληνικό).

 Η Καινή Διαθήκη γράφτηκε στην Ελληνιστική Κοινή, γεγονός που κατέστησε τα ελληνικά την αρχική γλώσσα διάδοσης του Χριστιανισμού και θεμέλιο της θεολογικής σκέψης.

Η φράση «Κύριε, ἐλέησον» χρησιμοποιείται διεθνώς ακριβώς όπως είναι (μεταγραμμένη στο λατινικό αλφάβητο) ως Kyrie eleison, αποτελώντας έναν από τους ελάχιστους ελληνικούς όρους που διατηρήθηκαν αυτούσιοι στη δυτική χριστιανική παράδοση και τη διεθνή μουσικολογία.

Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026

Η μαρτυρία του Στράβωνα>ΑΡΜΕΝΙΑ

Στην ελληνική "μυθολογία", ο Άρμενος ήταν ένας από τους Αργοναύτες που συνόδευσαν τον Ιάσονα στην εκστρατεία προς την Κολχίδα, με καταγωγή από την αρχαία θεσσαλική πόλη Αρμένιο, στην περιοχή του σημερινού Αρμενίου Λάρισας.

Η μαρτυρία του Στράβωνα👉Γεωγραφικά, Βιβλίο ΙΑ΄, Κεφάλαιο 4, Παράγραφος 8 (11.4.8)

 «Φασὶ δὲ Ἰάσονα μετὰ Ἀρμένου τοῦ Θετταλοῦ πλέοντα ἐπὶ τοὺς Κόλχους ὁρμῆσαι μέχρι τῆς Κασπίας θαλάττης, καὶ τήν τε Ἰβηρίαν καὶ τὴν Ἀλβανίαν ἐπελθεῖν καὶ πολλὰ τῆς Ἀρμενίας καὶ τῆς Μηδίας, ὡς μαρτυρεῖ τά τε Ἰασόνια καὶ ἄλλα ὑπομνήματα πλείω. Τὸν δὲ Ἄρμενον εἶναι ἐξ Ἀρμενίου πόλεως τῶν περὶ τὴν Βοιβηίδα λίμνην μεταξὺ Φερῶν καὶ Λαρίσης, οἰκίσαι τε τοὺς σὺν αὐτῷ τήν τε Ἀκιλισηνὴν καὶ τὴν Συσπιρῖτιν ἕως Καλαχανῆς καὶ Ἀδιαβηνῆς, καὶ δὴ καὶ τὴν Ἀρμενίαν ἐπώνυμον καταλιπεῖν.»
 Απόδοση στα Νέα Ελληνικά:
«Λένε ότι ο Ιάσονας, πλέοντας μαζί με τον Άρμενο τον Θεσσαλό προς τους Κόλχους, προχώρησε μέχρι την Κασπία θάλασσα και πέρασε από την Ιβηρία, την Αλβανία και μεγάλο μέρος της Αρμενίας και της Μηδίας, όπως μαρτυρούν τα Ιασόνια (ιερά του Ιάσονα) και πολλά άλλα μνημεία. Ο δε Άρμενος καταγόταν από την πόλη Αρμένιο, μία από εκείνες που βρίσκονται γύρω από τη λίμνη Βοιβηίδα ανάμεσα στις Φερές και τη Λάρισα, και μαζί με τους συντρόφους του αποίκισε την Ακιλισηνή και τη Συσπιρίτιδα έως την Καλαχανή και την Αδιαβηνή, δίνοντας μάλιστα και το όνομά του στην Αρμενία.
 2. Γεωγραφικά, Βιβλίο ΙΑ΄, Κεφάλαιο 14, Παράγραφος 12 (11.14.12)
Αρχαίο κείμενο:
«Ἀρχαιολογία δέ τίς ἐστι περὶ τοῦ ἔθνους τούτου τοιαύτη· Ἄρμενος ἐξ Ἀρμενίου πόλεως Θετταλικῆς, ἣ κεῖται μεταξὺ Φερῶν καὶ Λαρίσης ἐπὶ τῇ Βοίβῃ, καθάπερ εἴρηται, συνεστράτευσεν Ἰάσονι εἰς τὴν Ἀρμενίαν· τούτου φασὶν ἐπώνυμον τὴν Ἀρμενίαν οἱ περὶ Κυρσίλον τὸν Φαρσάλιον καὶ Μήδιον τὸν Λαρισαῖον, ἄνδρες συνεστρατευκότες Ἀλεξάνδρῳ· τῶν δὲ μετὰ τοῦ Ἀρμένου τοὺς μὲν τὴν Ἀκιλισηνὴν οἰκῆσαι τὴν ὑπὸ τοῖς Σωφηνοῖς οὖσαν πρότερον, τοὺς δὲ ἐν τῇ Συσπιρίτιδι ἕως τῆς Καλαχανῆς καὶ τῆς Ἀδιαβηνῆς ἔξω τῶν Ἀρμενιακῶν ὅρων. Καὶ τὴν ἐσθῆτα δὲ τὴν Ἀρμενιακὴν Θετταλικήν φασιν, οἷον τοὺς βαθεῖς χιτῶνας, οὓς καλοῦσιν Θετταλικοὺς ἐν ταῖς τραγῳδίαις...» 
Απόδοση στα Νέα Ελληνικά:
«Υπάρχει μια παλαιά παράδοση για αυτό το έθνος [τους Αρμενίους], η οποία έχει ως εξής: Ο Άρμενος, από τη θεσσαλική πόλη Αρμένιο που βρίσκεται ανάμεσα στις Φερές και τη Λάρισα δίπλα στη λίμνη Βοίβη —όπως έχει ήδη ειπωθεί— εκστράτευσε μαζί με τον Ιάσονα στην Αρμενία. Από αυτόν πήρε το όνομά της η Αρμενία, όπως αναφέρουν ο Κυρσίλος ο Φαρσάλιος και ο Μήδιος ο Λαρισαίος, άνδρες που είχαν εκστρατεύσει με τον Μέγα Αλέξανδρο. Από τους συντρόφους του Αρμένου, άλλοι κατοίκησαν στην Ακιλισηνή, που παλαιότερα ανήκε στους Σωφηνούς, και άλλοι στη Συσπιρίτιδα μέχρι την Καλαχανή και την Αδιαβηνή, έξω από τα όρια της Αρμενίας. Λένε μάλιστα ότι και η αρμενική ενδυμασία είναι θεσσαλική, όπως οι μακριοί χιτώνες που στις τραγωδίες ονομάζονται "θεσσαλικοί"...»
Η βασική αρχαία πηγή είναι ο γεωγράφος Στράβων (στα Γεωγραφικά, βιβλίο ΙΑ'), ο οποίος καταγράφει τα εξής στοιχεία:

Σήκω χόρεψε συρτάκι.

 

Ο συρτός είναι ένας από τους αρχαιότερους ελληνικούς χορούς με αδιάλειπτη παρουσία από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, αποτελώντας τη βάση της ελληνικής παραδοσιακής όρχησης. Το όνομά του προέρχεται από το ρήμα «σύρω» (τραβώ), καθώς ο πρωτοχορευτής «σέρνει» τον κύκλο, αλλά και επειδή τα βήματα εκτελούνται «συρτά», χωρίς να χάνεται η επαφή με τη γη.

 Ακόμη και το διάσημο συρτάκι (που δημιουργήθηκε το 1964 για την ταινία «Αλέξης Ζορμπάς»)


πήρε το όνομά του ως υποκοριστικό του συρτού, συνδυάζοντας τα αργά συρτά βήματα του χασάπικου με τα γρήγορα πηδηχτά του χασαποσέρβικο.


Αρχαιότητα: Από τις θρησκευτικές πομπές στην Επιγραφή του Επαμεινώνδα
  • Μινωική και Μυκηναϊκή εποχή. Οι ρίζες των κύκλιων συρτών χορών εντοπίζονται ήδη στη μινωική Κρήτη. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα (ασπίδα του Αχιλλέα) περιγράφει νέους και νέες να χορεύουν πιασμένοι από τους καρπούς («χεῖρ’ ἐπὶ καρπῷ») σε κύκλο, σχηματίζοντας τον «όρμο» (περιδέραιο). 
  • Πρώτη γραπτή μαρτυρία . Η παλαιότερη σωζόμενη αναφορά με το ίδιο το όνομα του χορού βρίσκεται στη Βοιωτία (στο όρος Πτώο). Η «Επιγραφή του Επαμεινώνδα» αναφέρει ότι ο τιμώμενος πολίτης τέλεσε με ευλάβεια τις μεγάλες πομπές και «τὴν τῶν συρτῶν πάτριον ὄρχησιν» (τον πατροπαράδοτο χορό των συρτών), αποδεικνύοντας ότι ο χορός ήταν ήδη πανάρχαιος.

Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

Από την Ρωσσία με αγάπη.

  Τελετή Έναρξης των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων του Σότσι το 2014:

Στην εισαγωγική ιστορική αναδρομή


(μέσα από τα όνειρα της μικρής Λιούμποφ / «Αγάπης»), η αφήγηση της ιστορίας της περιοχής και του ρωσσικού πολιτισμού ξεκινά από τα αρχαία ελληνικά φύλα και τους Αργοναύτες που έφτασαν πρώτοι σε αυτές τις ακτές, φέρνοντας μαζί τους τον πολιτισμό, το εμπόριο και τους δεσμούς με τον αρχαίο κόσμο.


 Η περιοχή του Σότσι και τα γειτονικά παράλια του Καυκάσου συνδέονται άμεσα με την αρχαιότερη ελληνική παρουσία στον Εύξεινο Πόντο, η οποία ξεκινά "μυθολογικά" με την Αργοναυτική Εκστρατεία και συνεχίζεται ιστορικά με τον ελληνικό αποικισμό κατά την αρχαϊκή εποχή. Μετά τα πρώτα "μυθικά" ταξίδια, οι Έλληνες (κυρίως Μιλήσιοι) ίδρυσαν ένα πυκνό δίκτυο εμπορικών σταθμών και αποικιών ακριβώς γύρω από το σημερινό Σότσι: Διοσκουριάδα (σημερινό Σοχούμι): Λίγο νοτιότερα από το Σότσι, ιδρύθηκε από Μιλησίους τον περίπου πριν από 2600 χρόνια (πιθανώς πολύ περισσότερα) και πήρε το όνομά της από τους Διόσκουρους (Κάστορα και Πολυδεύκη), μέλη του πληρώματος της Αργούς. Πιτυούς (σημερινή Πιτσούντα): Σημαντικό ελληνικό λιμάνι και εμπορικό κέντρο στα σύνορα της ευρύτερης περιοχής, γνωστό για τα πευκοδάση του. Τορικός (σημερινό Γκελεντζίκ) και Γοργιππία (σημερινή Ανάπα):

Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Το όνομα του Ρόδου

 Rose-Eros:

Οι δύο λέξεις δεν έχουν κοινή ρίζα στα αρχαία ελληνικά· το ρόδο προέρχεται από το ῥόδον.

 
 

O έρωτας από το ἔρως (από το ρήμα ἔραμαι = αγαπώ, ποθώ).

 Στη μεταγενέστερη παράδοση, επειδή το τριαντάφυλλο ήταν το ιερό άνθος της Αφροδίτης, δημιουργήθηκε ο ποιητικός μύθος ότι η θεά του έδωσε το όνομα Rose αναγραμματίζοντας τα γράμματα του γιου της, Eros.

 Ο Ουμπέρτο Έκο, ως κορυφαίος σημειολόγος, γνώριζε άριστα αυτόν τον αναγραμματισμό και τον συμπεριέλαβε συνειδητά στο «παιχνίδι» των πολλαπλών ερμηνειών που ήθελε να προκαλέσει ο τίτλος του.

 Στο βιβλίο,

Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Η "ασάλευτη ζωή" της Φρύνης, της εταίρας

 

Στην αρχαία Ελλάδα,

οι εταίρες ήταν γυναίκες που παρείχαν συντροφιά
, πνευματική συζήτηση και ερωτικές υπηρεσίες, διαφέροντας ουσιαστικά από τις απλές πόρνες.

 

Κύρια χαρακτηριστικά των εταιρών:
  • Σημασία της λέξης: Η λέξη «εταίρα» σημαίνει σύντροφος. 
  • Μόρφωση και καλλιέργεια: Ήταν συχνά εξαιρετικά μορφωμένες, γνώριζαν ποίηση, φιλοσοφία και τέχνες, γεγονός που τους επέτρεπε να συμμετέχουν σε ανδρικές συναναστροφές όπως τα συμπόσια, κάτι απαγορευμένο για τις συζύγους και τις κόρες των πολιτών. 
  • Κοινωνική θέση: Είχαν μεγαλύτερη αυτονομία και επιρροή από τις περισσότερες γυναίκες της εποχής, ενώ ορισμένες απέκτησαν μεγάλη φήμη, πλούτη ή ισχυρούς προστάτες (όπως η Ασπασία που ζούσε με τον Περικλή ή η Φρύνη).