Η νευροαρχαιολογία, ένα σύγχρονο, διεπιστημονικό πεδίο

 

Η νευροαρχαιολογία

 

 είναι ένα σύγχρονο, διεπιστημονικό πεδίο που συνδυάζει τη νευροεπιστήμη με τη γνωσιακή αρχαιολογία για να μελετήσει πώς εξελίχθηκε ο ανθρώπινος εγκέφαλος και η νόηση μέσα από τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος. Ο όρος επινοήθηκε από τον Βρετανό αρχαιολόγο Colin Renfrew και τον

👉 Έλληνα καθηγητή Lambros Malafouris.

 

Αντί να εξετάζει τον εγκέφαλο ως ένα απομονωμένο βιολογικό όργανο, η νευροαρχαιολογία υποστηρίζει ότι ο ανθρώπινος νους διαμορφώνεται σε συνεχή αλληλεπίδραση με τα αντικείμενα, τα εργαλεία και το περιβάλλον. 

Βασικές Αρχές και Θεωρίες

Θεωρία της Υλικής Δέσμευσης (Material Engagement Theory): Προτείνει ότι τα υλικά αντικείμενα (π.χ. ένα λίθινο εργαλείο ή ένα πήλινο αγγείο) δεν είναι απλά προϊόντα της σκέψης, αλλά αποτελούν προέκταση του ίδιου του γνωσιακού μας συστήματος. 
Μεταπλαστικότητα (Metaplasticity): Η ιδέα ότι η νευρωνική πλαστικότητα του εγκεφάλου και η πολιτισμική εξέλιξη είναι άρρηκτα συνδεδεμένες. Ο πολιτισμός αναδιοργανώνει βιολογικά τον εγκέφαλο. 
Ενεργός Νους (Enactivism):

Μεταξύ Τροίας και Ρώμης η Έλλάδα (Ίστορικό ντοκουμέντο)

 

Η ιστορία  του

Εύανδρου στην Αρχαία Ρώμη  

αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συνδετικούς κρίκους ανάμεσα στην ελληνική και τη ρωμαϊκή παράδοση. Για τους Ρωμαίους, ο Εύανδρος ήταν ο πολιτισμικός ήρωας που μετέτρεψε μια άγρια περιοχή βοσκών στο λίκνο ενός μελλοντικού πολιτισμού, περίπου 60 χρόνια πριν από τον Τρωικό Πόλεμο. 

Η Μετανάστευση και η Ίδρυση του Παλλαντίου

Ο Εύανδρος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του, το Παλλάντιο της Αρκαδίας. Συνοδευόμενος από τη μητέρα του, τη νύμφη Νικοστράτη (την οποία οι Λατίνοι ονόμασαν Καρμέντα λόγω των προφητικών της ύμνων), και μια ομάδα Αρκάδων, έφτασε στις όχθες του ποταμού Τίβερη. 

Ο τοπικός βασιλιάς Φαύνος τους υποδέχθηκε θερμά και τους παραχώρησε γη. Η Νικοστράτη-Καρμέντα, χρησιμοποιώντας το μαντικό της χάρισμα, υπέδειξε έναν λόφο κοντά στον ποταμό ως το ιδανικό σημείο εγκατάστασης. Εκεί ο Εύανδρος ίδρυσε μια μικρή οχυρωμένη πόλη και την ονόμασε Παλλάντιον, προς τιμήν της αρκαδικής του πατρίδας. Ο λόφος αυτός ονομάστηκε αργότερα Παλατίνος Λόφος και αποτέλεσε τον πυρήνα της μετέπειτα Ρώμης.

Ο Πολιτισμικός Εκπολιτιστής του Λατίου

Ο Εύανδρος βρήκε την περιοχή ερημική και τους ντόπιους κατοίκους (Άβορίγινες) σε πρωτόγονη κατάσταση. Τους δίδαξε: 

• Το Αλφάβητο: Εισήγαγε το ελληνικό αλφάβητο, το οποίο προσαρμόστηκε και εξελίχθηκε στο λατινικό αλφάβητο.
• Τη Θρησκεία: Μετέφερε τη λατρεία του ελληνικού πάνθεου. Ιδιαίτερα εισήγαγε τη λατρεία του Αρκαδικού Λυκαίου Πάνα, η οποία στη Ρώμη μεταμορφώθηκε στη σπουδαία γιορτή των Λουπερκαλίων (Lupercalia).
• Τις Τέχνες: Δίδαξε τη μουσική, τη γεωργία και τη θέσπιση γραπτών νόμων. 

Η Συνάντηση με τον Ηρακλή

Σύμφωνα με τον Στράβωνα και τον Βιργίλιο, ο Εύανδρος βρισκόταν εκεί όταν ο Ηρακλής επέστρεφε με τα βόδια του Γηρυόνη. Κατά τη διάρκεια της φιλοξενίας του, το τεράστιο κακόβουλο ον Κάκος (που ζούσε σε μια σπηλιά του Αβεντίνου λόφου) έκλεψε μερικά από τα βόδια του Ηρακλή. 

Ο Ηρακλής εντόπισε και σκότωσε τον Κάκο. Η μητέρα του Ευάνδρου, Καρμέντα, προφήτευσε τότε ότι ο Ηρακλής θα γινόταν θεός. Ο Εύανδρος, αναγνωρίζοντας τη θεϊκή του φύση, έχτισε αμέσως προς τιμήν του τον Μέγα Βωμό του Ηρακλή (Ara Maxima) στην περιοχή που αργότερα έγινε η αγορά βοών (Forum Boarium), καθιερώνοντας την πρώτη ελληνικού τύπου θυσία στη Ρώμη. Ο Ναός του Νικητήριου Ηρακλή (Tempio di Ercole Vincitore) στη Ρώμη είναι το αρχαιότερο σωζόμενο μαρμάρινο κτίριο της πόλης

Ο Εύανδρος στην Αινειάδα

Στο έπος του Βιργιλίου, την Αινειάδα, ο Εύανδρος παίζει καθοριστικό ρόλο. Όταν ο Τρώας ήρωας Αινείας φτάνει στο Λάτιο, επισκέπτεται το φτωχικό Παλλάντιο για να ζητήσει συμπαράσταση. Ο Εύανδρος, αν και σε βαθύ γήρας, τον υποδέχεται με μεγάλη φιλοξενία λόγω της παλιάς του φιλίας με τον Αγχίση (πατέρα του Αινεία). 

Καθώς ο ίδιος δεν μπορεί να πολεμήσει, προσφέρει στον Αινεία ένα σώμα ιππέων και του εμπιστεύεται τον μοναχογιό του, τον Πάλλαντα, για να μάθει την τέχνη του πολέμου. Ο θάνατος του νεαρού Πάλλαντα στη μάχη από το δόρυ του Τούρνου (αρχηγού των Ρουτούλων) συνθλίβει τον Εύανδρο, αλλά είναι αυτός που ωθεί τον Αινεία στην τελική εκδίκηση και τη νίκη. 

 Μετά τον θάνατό του, ο Εύανδρος θεοποιήθηκε από τους Ρωμαίους ως εγχώριος ήρωας (indiges). Προς τιμήν του χτίστηκε ένας βωμός στους πρόποδες του Αβεντίνου Λόφου, ενώ η μητέρα του τάφηκε κοντά στην πύλη που ονομάστηκε Porta Carmentalis. Για τη ρωμαϊκή ελίτ, ο μύθος του Ευάνδρου αποτελούσε την απόλυτη απόδειξη ότι η Ρώμη είχε βαθιές, ευγενείς ελληνικές ρίζες. 

 Η σύνδεση του Μεγάλου Κωνσταντίνου με την Τροία αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παρασκήνια της ίδρυσης της Κωνσταντινούπολης. Σύμφωνα με αρχαίες ιστορικές πηγές,

H πρώτη υπόγεια σήραγγα στην ιστορία-Το Ευπαλίνειο όρυγμα

 Το Ευπαλίνειο

όρυγμα 

στη Σάμο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα στην ιστορία της παγκόσμιας μηχανικής, καθώς είναι η πρώτη υπόγεια σήραγγα στην ιστορία που διανοίχθηκε ταυτόχρονα και από τις δύο πλευρές του βουνού (αμφίστομον όρυγμα). Το έργο σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Ευπαλίνο τον Μεγαρίτη τον 6ο αιώνα π.χ.χ. (γύρω στο 550 π.χ.χ.), κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του τυράννου Πολυκράτη. Σκοπός του ήταν η ασφαλής και αόρατη ύδρευση της αρχαίας πόλης της Σάμου (το σημερινό Πυθαγόρειο) από την πηγή των Αγιάδων.

  Πρόσφατες επιστημονικές

 μελέτες δείχνουν ότι ο Ευπαλίνος μετέφερε την ευθεία γραμμή από την επιφάνεια του βουνού στο εσωτερικό της σήραγγας χρησιμοποιώντας οπτικά/φωτεινά σήματα (light signals) (π.χ. φωτιές ή ευθυγραμμισμένα σημεία με τη βοήθεια του ήλιου) στην είσοδο, ώστε τα συνεργεία να μην χάσουν την πορεία τους. 

Στη σύγχρονη εποχή, η μέθοδος διάνοιξης μιας σήραγγας ταυτόχρονα και από τις δύο πλευρές (με στόχο τη συνάντηση στη μέση) αποτελεί πλέον τον κανόνα για όλα τα μεγάλα υπογείως κατασκευαστικά έργα.

Η βασική διαφορά είναι ότι σήμερα

Ο Ήφαιστος, ο Δίας, η Ήρα και η Λήμνια Γη

 Ο Ήφαιστος,

ο Δίας και η Ήρα 

αποτελούν μια από τις πιο κεντρικές, αλλά και ταυτόχρονα τις πιο ταραγμένες οικογενειακές τριάδες στην ελληνική παράδοση.

  Σύμφωνα με την Ιλιάδα του Ομήρου, ο Ήφαιστος είναι γιος του Δία και της Ήρας. Κατά τον Ησίοδο όμως, η Ήρα τον γέννησε μόνη της (παρθενογένεση) από αντίδραση, επειδή ο Δίας γέννησε μόνος του την Αθηνά από το κεφάλι του.

Η ελληνική παράδοση γύρω από τη Λημνία Γη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τον Ήφαιστο, τον θεό της φωτιάς και της μεταλλουργίας, καθώς και με το ηφαιστειακό ανάγλυφο της Λήμνου.

Οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν την ιστορία του για να εξηγήσουν τις μοναδικές θεραπευτικές ιδιότητες αυτού του κόκκινου χώματος.

1. Η πτώση του Ηφαίστου

και η θεραπεία του

Σύμφωνα με τον Όμηρο στην Ιλιάδα, όταν ο Δίας θύμωσε με τον Ήφαιστο, τον εκσφενδόνισε από τον Όλυμπο. Ο Ήφαιστος έπεφτε μια ολόκληρη ημέρα και κατέληξε στη Λήμνο, κοντά στο ηφαίστειο Μόσυχλος.

• Από την τρομερή πτώση, ο θεός τραυματίστηκε βαριά και στα δύο του πόδια (έτσι εξηγείται γιατί ήταν κουτσός).
• Οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού, οι Σίντιες, τον περιέθαλψαν χρησιμοποιώντας το κόκκινο, θεραπευτικό χώμα του νησιού (τη Λημνία Γη).
• Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, ο Ήφαιστος εγκατέστησε εκεί το μόνιμο εργαστήριό του και δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της μεταλλουργίας και τα μυστικά των φαρμάκων.

2. Το «αίμα» του Ηφαίστου

Σε μεταγενέστερες παραδόσεις, η Λημνία Γη δεν ήταν απλό χώμα, αλλά θεωρούνταν το ίδιο το αίμα ή ο ιδρώτας του Ηφαίστου που είχε ποτίσει τη γη της Λήμνου κατά τη διάρκεια των σκληρών εργασιών του στο καμίνι του. Αυτή η θεϊκή προέλευση έδινε στο υλικό την «ιερή» και θαυματουργή του δύναμη.

Η Λημνία Γη ήταν ένα πολύτιμο, κοκκινωπό  πηλώδες φάρμακο της αρχαιότητας που εξορυσσόταν στη Λήμνο.

Ιδιότητες και Χρήση

• Θεωρείται το πρώτο τυποποιημένο φάρμακο στον κόσμο με σφραγίδα γνησιότητας.
• Χρησιμοποιούνταν ως αιμοστατικό, αντισηπτικό και αντίδοτο σε δηλητήρια.
• Πλάθονταν σε μικρά δισκία (σφραγίδες) από ιερείς

Επειδή η Λημνία Γη ήταν ένα «πανάρκειο» (φάρμακο για όλες τις παθήσεις),

Ο Αλέξανδρος Α΄ ο Μακεδών και το συμπόσιον

 

Το περιστατικό αυτό

αναφέρεται από τον Ηρόδοτο 

 (στο πέμπτο βιβλίο του, τα κεφάλαια 20-21) και πρωταγωνιστής του είναι ο Αλέξανδρος Α' της Μακεδονίας «ο Φιλέλλην» (γιος του βασιλιά Αμύντα Α'), γύρω στο 510 π.χ.x., την εποχή που η Μακεδονία βρισκόταν υπό περσική επιρροχή.

Ο Αλέξανδρος Α΄

Ο Αλέξανδρος Α΄ ο Μακεδών, γνωστός ως «Φιλέλληνας» (βασίλευσε 498–454 π.χ.χ.), υπήρξε ο πρώτος βασιλιάς της Μακεδονίας που έκοψε αργυρά νομίσματα με το όνομά του, εγκαινιάζοντας τη βασιλική μακεδονική κοπή

 ήταν πρόγονος (πολλές γενιές παλαιότερα, περίπου 6 με 7 γενιές) των βασιλέων της Μακεδονίας και άμεσος προπάππους της ίδιας γενεαλογικής γραμμής από την οποία προήλθε ο Φίλιππος Β΄ και, συνεπώς, ο Μέγας Αλέξανδρος. O ίδιος ο Ηρόδοτος δεν χρησιμοποίησε τη λέξη «Φιλέλλην» για τον Αλέξανδρο.

 Αλέξανδρος Γ΄ ο Μέγας: Ο παγκόσμιος στρατηλάτης και γιος του Φιλίππου Β΄, ο οποίος δημιούργησε την τεράστια αυτοκρατορία. Το όνομα «Φιλέλληνας» αποδόθηκε στον Αλέξανδρο Α΄ μεταγενέστερα από φιλολόγους για να ξεχωρίζει από τον Μέγα Αλέξανδρο.

 

Tο συμπόσιο: