Ο θάνατος του Φειδία

 

Για πρώτη φορά στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής τέχνης,

ένας ναός δεν διακοσμείται μόνο με μυθολογικά θέματα, αλλά απεικονίζει τους ίδιους τους πολίτες σε μια πραγματική, ζωντανή στιγμή της πόλης τους.

 

Μέχρι τότε, στα ιερά των αρχαίων Ελλήνων απεικονίζονταν αποκλειστικά θεοί, ήρωες και μυθικές μάχες. Με την πρωτοβουλία του Περικλή και την τέχνη του Φειδία, οι καθημερινοί άνθρωποι της Αθήνας εξυψώθηκαν σε επίπεδο ισάξιο των θεών. 

Στην ανατολική πλευρά της ζωφόρου, οι δώδεκα θεοί του Ολύμπου κάθονται ανάμεσα στους Αθηναίους άρχοντες και πολίτες, παρακολουθώντας την πομπή.

Με αυτόν τον τρόπο, ο Παρθενώνας λειτούργησε ως ένα αιώνιο μνημείο αυτοπεποίθησης, ενότητας και περηφάνιας για ολόκληρη την κοινωνία της Αθήνα.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του αρχαίου ιστορικού Πλούταρχου (Βίοι Παράλληλοι: Περικλής), στην εξωτερική πλευρά της ασπίδας της θεάς Αθηνάς παριστανόταν η Αμαζονομαχία. Ανάμεσα στους πολεμιστές, ο Φειδίας τόλμησε να σκαλίσει δύο «αυτοπορτρέτα»:

• Ο Φειδίας. Απεικόνισε τον εαυτό του ως έναν ηλικιωμένο, φαλακρό άνδρα που σηκώνει ψηλά με τα δύο του χέρια έναν μεγάλο βράχο. Θεωρείται η πρώτη καταγεγραμμένη αυτοπροσωπογραφία στην ιστορία της τέχνης.

• Ο Περικλής. Δίπλα του σμίλεψε τον Περικλή ως έναν επιβλητικό πολεμιστή που μάχεται με μια Αμαζόνα. Το χέρι του Περικλή, το οποίο κρατούσε ένα δόρυ, περνούσε με τέτοιον τρόπο μπροστά από το πρόσωπό του ώστε να κρύβει διακριτικά την ταυτότητά του από μπροστά, αλλά να αποκαλύπτει την ομοιότητα αν το κοιτούσε κανείς από το πλάι.

Οι τραγικές συνέπειες

Η φωτιά των Έλλήνων

 

Ο Κτησίβιος ο Αλεξανδρεύς

 που έζησε πριν από περίπου 2326 χρόνια θεωρείται ο πρόδρομος της πυρόσβεσης, καθώς εφηύρε την πρώτη εμβολοφόρο αντλία νερού για την κατάσβεση πυρκαγιών.

 

Την εποχή του αυτοκράτορα Νέρωνα (1ος αιώνας ), η αντλία του Κτησιβίου ήταν ήδη γνωστή και ενσωματωμένη στον ρωμαϊκό εξοπλισμό πυρόσβεσης.

Ο Ρωμαίος αρχιτέκτονας Βιτρούβιος είχε ήδη καταγράψει λεπτομερώς την αντλία του Κτησιβίου (ονομάζοντάς την Ctesibica machina) στο έργο του De Architectura τον 1ο αιώνα.Ταυτόχρονα, ο σύγχρονος του Νέρωνα, Ήρων ο Αλεξανδρεύς, είχε βελτιώσει τον σχεδιασμό της, προσθέτοντας περιστρεφόμενο ακροφύσιο.

 Η Ρώμη διέθετε ένα οργανωμένο, επαγγελματικό σώμα πυροσβεστών και νυχτοφυλάκων, τους Vigiles Urbani, το οποίο είχε ιδρύσει ο Αύγουστος. Οι Vigiles χρησιμοποιούσαν τροχήλατες χειροκίνητες αντλίες (siphones), βασισμένες στον μηχανισμό του Κτησιβίου,

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης και ο Αριστοφάνης: «έξω από τα δόντια»

 

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης και ο Αριστοφάνης δεν έζησαν την ίδια εποχή, όμως συνδέονται στενά

στην ελληνική γραμματεία και ιστοριογραφία λόγω του κοινού «αριστοφανικού» τους ύφους. 

Ο στρατάρχης της Επανάστασης του 1821 έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για τη στρατιωτική του ιδιοφυΐα, αλλά και για την αθυροστομία, το καυστικό χιούμορ και τις βωμολοχίες του, στοιχεία που 👉θύμιζαν έντονα τις κωμωδίες του αρχαίου ποιητή.

Τα κοινά σημεία του λόγου τους

Λαϊκή αθυροστομία: Και οι δύο χρησιμοποιούσαν ωμή, καθημερινή γλώσσα, χωρίς καθωσπρεπισμούς, για να αποδομήσουν τους αντιπάλους τους. 
Πολιτική και πολεμική σάτιρα: Όπως ο Αριστοφάνης σατίριζε τους δημαγωγούς και τους στρατηγούς της Αθήνας, έτσι και ο Καραϊσκάκης περιέπαιζε τους πολιτικούς («καλαμαράδες») της Επανάστασης, τους ξένους διπλωμάτες και τους Οθωμανούς πασάδες.
Εμψύχωση μέσω του γέλιου: Οι μελετητές επισημαίνουν ότι ο Καραϊσκάκης έβριζε και αστειευόταν συνειδητά για να διασκεδάσει τους συμπολεμιστές του, να σπάσει τον φόβο πριν από τη μάχη και να ανεβάσει το ηθικό τους. 
Αμεσότητα και ειλικρίνεια: Ο λόγος του Καραϊσκάκη ήταν «έξω από τα δόντια», χτυπώντας κατευθείαν στην ουσία, ακριβώς όπως η παρρησία της αρχαίας αττικής κωμωδίας.
 Η περίφημη υβριστική επιστολή του 1823. Ο λόγος που η λέξη «Εβραίος» εμφανίζεται συχνά σε αναζητήσεις δίπλα στο όνομα του Καραϊσκάκη οφείλεται σε μια πασίγνωστη ιστορική επιστολή του. Το 1823, όταν ο Τούρκος διοικητής των Τρικάλων, Σιλιχτάρ Μπόδας, του έστειλε απεσταλμένο στα Άγραφα για να ζητήσει υποταγή, ο Καραϊσκάκης απάντησε με το χαρακτηριστικό, αθυρόστομο ύφος του, αποκαλώντας τον απεσταλμένο μεταξύ άλλων «σκατότουρκε» και «Εβραίε». Το περιστατικό διασώζεται

Το ανάγλυφο της «Σκεπτομένης Αθηνάς»-Η ασάλευτη ζωή

 

H ελευθερία και η δημοκρατία απαιτούν θυσίες.

Το

ανάγλυφο της «Σκεπτομένης Αθηνάς». Αυτό το αριστούργημα του αυστηρού ρυθμού εκτίθεται στο Μουσείο Ακρόπολης.

 

Σε αντίθεση με τα επιβλητικά αγάλματα της θεάς (όπως η Πρόμαχος ή η Παρθένος) που εκπέμπουν δέος και θρίαμβο, εδώ η Αθηνά είναι εσωστρεφής, σκεπτική και ευάλωτη. Καθρεφτίζει την ελληνική κοινωνία κάθε εποχής τη στιγμή που χαμηλώνει τα όπλα για να αναλογιστεί τις συνέπειες των πράξεών της.

Μία από τις επικρατέστερες ερμηνείες θέλει τη στήλη να αναγράφει τα ονόματα των πεσόντων στους πολέμους της Αθήνας. Η Αθηνά δεν πανηγυρίζει για τη νίκη· θρηνεί και προβληματίζεται για το ανθρώπινο κόστος. Είναι η ίδια η προσωποποίηση της πόλης που συνειδητοποιεί ότι η ελευθερία και η δημοκρατία απαιτούν θυσίες.

Η στάση του σώματός της δείχνει αυτοσυγκέντρωση και περισυλλογή. Δεν ενεργεί παρορμητικά. Αυτό το «σκίρτημα» της σκέψης είναι που γέννησε τη φιλοσοφία, την αυτοκριτική και τον διάλογο, στοιχεία που αποτελούν τα θεμέλια του ελληνικού πνεύματος.

Είναι ένας καθρέφτης που πάλλεται ανάμεσα στο καθήκον (το δόρυ και το κράνος) και στη συνείδηση (το σκυμμένο κεφάλι).

Η θλίψη της Παλλάδας δεν αφορά μόνο το παρελθόν,

Η ΎΒΡΙΣ του Ξέρξη

Η λέξη «βάρβαρος» (από το αρχαίο ελληνικό βάρβαρος) αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα λέξεων που ξεκίνησαν ως ένας απλός, περιγραφικός όρος και εξελίχθηκαν σε μια παγκόσμια (διεθνή) ορολογία με βαθύ πολιτικό, κοινωνικό και ηθικό περιεχόμενο. 

 Σήμερα, η λέξη αυτή επιβιώνει αυτούσια σε δεκάδες γλώσσες (π.χ. αγγλικά: barbarian, γαλλικά: barbare, ισπανικά: bárbaro, γερμανικά: Barbar). Αρχικά, στην πρώιμη αρχαία Ελλάδα, η λέξη βάρβαρος δεν είχε αρνητική σημασία.

 Ήταν μια ονοματοποιία που μιμούνταν τον ήχο των ξένων γλωσσών. Για τους αρχαίους Έλληνες, όποιος δεν μιλούσε ελληνικά ακουγόταν σαν να επαναλαμβάνει τις συλλαβές «βαρ-βαρ-βαρ» (το αντίστοιχο σημερινό «μπλα-μπλα-μπλα» ή «γκα-γκα»). Έτσι, «βάρβαρος» σήμαινε απλώς τον «αλλόγλωσσο» ή τον «ξένο», περιλαμβάνοντας ακόμη και σπουδαίους πολιτισμούς όπως οι Αιγύπτιοι και οι Φοίνικες.

Η λέξη απέκτησε το έντονα αρνητικό και υποτιμητικό της περιεχόμενο (απολίτιστος, σκληρός, άγριος) αμέσως μετά τους Περσικούς Πολέμους και τα γεγονότα όπως

 👉η ύβρις

 του Ξέρξη στον Ελλήσποντο. 

Όταν ο Ξέρξης έμαθε ότι η πρώτη πλωτή γέφυρα στον Ελλήσποντο καταστράφηκε ολοσχερώς από μια ξαφνική, σφοδρή καταιγίδα, αντέδρασε με παροιμιώδη, τυραννική οργή και διέταξε την παραδειγματική, σωματική τιμωρία της ίδιας της θάλασσας. 

Η αντίδρασή του, όπως τη διασώζει ο ιστορικός Ηρόδοτος, αποτελεί ένα από τα πιο διάσημα παραδείγματα της αρχαίας ελληνικής έννοιας της «ύβρεως» (της αλαζονείας του ανθρώπου που προσπαθεί να εξισωθεί με τους θεούς ή να δαμάσει τη φύση). 

Ο Πέρσης βασιλιάς επέβαλε τις εξής εξωφρενικές ποινές:

Η Τόλμη της Καινοτομίας στη Διπλωματία: Από τον «Ευαγόρα» του Ισοκράτη στις σύγχρονες προκλήσεις της Κύπρου

Όταν αναζητούμε απαντήσεις στα μεγάλα αδιέξοδα της σύγχρονης εποχής, συχνά κοιτάζουμε μόνο μπροστά, αναμένοντας

κάποια απρόσμενη γεωπολιτική συγκυρία. Κι όμως, η πιο διαυγής πυξίδα για το πώς διαχειρίζεται κανείς την ακινησία και την κρίση βρίσκεται χαραγμένη εδώ και σχεδόν δυόμισι χιλιετίες, σε έναν λόγο που γράφτηκε για έναν Κύπριο βασιλιά.

Πρόν από 2390 χρόνια περίπου, ο Αθηναίος ρήτορας Ισοκράτης συνθέτει τον «Ευαγόρα», ένα εγκώμιο για τον ηγεμόνα της αρχαίας Σαλαμίνας – της πόλης που σήμερα στέκει βουβή, λίγα χιλιόμετρα βόρεια της Αμμοχώστου, βιώνοντας τη δική της σύγχρονη δοκιμασία. Στην έβδομη παράγραφο αυτού του έργου, ο Ισοκράτης διατυπώνει μια διαχρονική αλήθεια που ξεπερνά τα όρια της ρητορικής και αγγίζει τον πυρήνα της πολιτικής και της διπλωματίας.

Λέει ο ρήτορας: οι συνετοί άνθρωποι –«οἱ νοῦν ἔχοντες»– δεν πρέπει να υποτάσσονται στη μικροψυχία και τον φθόνο όσων φοβούνται το καινούριο. Διότι, όπως τονίζει, η πρόοδος στις τέχνες και σε κάθε ανθρώπινο έργο δεν έρχεται από εκείνους που μένουν προσκολλημένοι στα καθιερωμένα –«τοῖς καθεστῶσιν ἐμμένοντας»– αλλά από εκείνους που διορθώνουν και τολμούν διαρκώς να μετακινούν ό,τι δεν έχει καλώς –«τοὺς ἐπανορθοῦντας καὶ τολμῶντας ἀεὶ τι κινεῖν τῶν μὴ καλῶς ἐχόντων».

Ας σταθούμε σε αυτή τη φράση: «να τολμούν να κινούν τα μη καλώς έχοντα».

Τι άλλο είναι η διπλωματία, αν όχι η τέχνη του εφικτού και της διαρκούς κίνησης; Και ποια είναι η μεγαλύτερη παγίδα για μια χώρα που βρίσκεται επί δεκαετίες αντιμέτωπη με ένα άλυτο πρόβλημα, όπως η Κύπρος, αν όχι η εμμονή στα «καθεστώτα» — δηλαδή η παγίδευση σε παρωχημένες ρητορικές, σε αδιέξοδα σχήματα και στη μοιρολατρική αποδοχή των τετελεσμένων;

Η Κύπρος σήμερα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Με ένα τμήμα της υπό κατοχή, με τον αρχαιολογικό χώρο της Σαλαμίνας του Ευαγόρα αποκομμένο από τον φυσικό του κορμό, και με τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο να μεταβάλλονται ραγδαία, η στασιμότητα δεν είναι ουδετερότητα· είναι υποχώρηση. Ο χρόνος, όταν δεν αξιοποιείται δημιουργικά, εργάζεται υπέρ του τετελεσμένου της διχοτόμησης.

Εδώ ακριβώς η σκέψη του Ισοκράτη αποκτά εκρηκτική επικαιρότητα, θέτοντας τρεις θεμελιώδεις αρχές για τη σύγχρονη κυπριακή διπλωματία: