Πρωταγόρας: ένα από τα πιο συναρπαστικά κεφάλαια της αρχαίας ελληνικής γραμματείας

 

Η αποτίμηση του χαμένου συγγράμματος «Περί θεών» του Πρωταγόρα αποτελεί ένα από τα

πιο συναρπαστικά κεφάλαια της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, καθώς εισάγει για πρώτη φορά στην ιστορία

της δυτικής σκέψης τον συστηματικό αγνωστικισμό. 

Η περίφημη εναρκτήρια φράση του έργου, η οποία διασώθηκε από μεταγενέστερους συγγραφείς, αναφέρει:

«Περὶ μὲν θεῶν οὐκ ἔχω εἰδέναι, οὔθ' ὡς εἰσὶν οὔθ' ὡς οὐκ εἰσὶν οὔθ' ὁποῖοί τινες ἰδέαν· πολλὰ γὰρ τὰ κωλύοντα εἰδέναι ἥ τ' ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὢν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου.»
(Για τους θεούς δεν μπορώ να ξέρω ούτε αν υπάρχουν ούτε αν δεν υπάρχουν, ούτε τι λογής είναι στην όψη· διότι πολλά είναι τα εμπόδια που με αποτρέπουν από το να γνωρίζω, με κυριότερα το σκοτεινό του ζητήματος και τη συντομία της ανθρώπινης ζωής). 

Η Φιλοσοφική Αποτίμηση

Η σύγχρονη και η αρχαία φιλοσοφική έρευνα προσεγγίζουν τη θέση αυτή μέσα από τρεις βασικούς άξονες:

1. Γνωσιολογικός Αγνωστικισμός (Όχι Αθεΐα): Αν και στην αρχαιότητα ο Πρωταγόρας κατηγορήθηκε ως «άθεος», η δήλωσή του δεν είναι οντολογική (δεν αρνείται την ύπαρξη των θεών), αλλά καθαρά γνωσιολογική. Χρησιμοποιεί το ρήμα εἰδέναι (γνωρίζω με βεβαιότητα και αποδείξεις). Επισημαίνει δηλαδή τα όρια της ανθρώπινης λογικής και των αισθήσεων, θέτοντας το θείο εκτός του πεδίου της έγκυρης επιστημονικής γνώσης. 
2. Σύνδεση με το «Πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος»: Η θέση του για τους θεούς απορρέει οργανικά από τη σχετικοκρατία του (ρελατιβισμός). Εφόσον ο άνθρωπος είναι το μέτρο όλων των πραγμάτων, η αντικειμενική αλήθεια για οντότητες που ξεπερνούν την ανθρώπινη εμπειρία είναι ανέφικτη. 
3. Ο Κοινωνικός και Χρηστικός Ρόλος της Θρησκείας: Αν και αγνωστικιστής, ο Πρωταγόρας δεν απέρριπτε τη θρησκευτική λατρεία. Στον «Μύθο του Πρωταγόρα» (στον ομώνυμο πλατωνικό διάλογο), παρουσιάζει το θρησκευτικό συναίσθημα ως ένα πολιτισμικό εργαλείο που διακρίνει τον άνθρωπο από τα ζώα και βοηθά στη συνοχή της κοινωνίας μέσω της «αιδούς» και της «δίκης». Η θρησκεία, επομένως, αποτιμάται για την κοινωνική της χρησιμότητα (φερεγγυότητα της πόλης) και όχι για τη δογματική της αλήθεια.
4. Δίωξη και Λογοκρισία:

Από τον Οικονομικό του Ξενοφώντα στη γραμμή παραγωγής του Χένρι Φορντ

 Αν και ο Ξενοφώντας έζησε σε μια εποχή με απλή, κυρίως αγροτική οικονομία, οι ιδέες του θεωρούνται «πρωτοποριακά έμβρυα» της σύγχρονης οικονομικής επιστήμης. Πολλοί σύγχρονοι οικονομολόγοι αναγνωρίζουν ότι έθεσε τις βάσεις για έννοιες που αναλύθηκαν επίσημα αιώνες αργότερα, από τον Άνταμ Σμιθ μέχρι τις σύγχρονες θεωρίες του Management.

 Η σύνδεση ανάμεσα στη σκέψη του αρχαίου Έλληνα στοχαστή

και τη γραμμή παραγωγής του Χένρι Φορντ (Henry Ford) στις αρχές του 20ού αιώνα είναι άμεση και εντυπωσιακή.

 Ο αρχαίος στρατηγός, ιστορικός και φιλόσοφος Ξενοφώντας  υπήρξε ο πρώτος στην ιστορία που χρησιμοποίησε τον όρο «Οικονομία» με τη μορφή επιστήμης. Μέσα από τα έργα του, και κυρίως τον διάλογο «Οικονομικός» και την πραγματεία «Πόροι ἢ περὶ προσόδων», έθεσε τις βάσεις για τη διαχείριση του πλούτου, της εργασίας και των δημόσιων εσόδων.

Λόγω της στρατιωτικής του ιδιότητας, η προσέγγισή του ήταν άκρως πρακτική, πειθαρχημένη και οργανωτική, συνδέοντας την οικονομική επιτυχία με την ηθική και τη χρηστή διοίκηση. 

---

1. «Οικονομικός»: Η Διαχείριση του Οίκου και της Γεωργίας

Στο έργο αυτό, ο Σωκράτης συζητά με τον Κριτόβουλο και τον εύπορο αγρότη Ισχόμαχο. Η λέξη «οικονομία» ερμηνεύεται κυριολεκτικά: οίκος (σπίτι/περιουσία) + νέμω (διαχειρίζομαι).

• Ορισμός του Πλούτου: Ο Ξενοφών τονίζει ότι «χρήματα» είναι μόνο όσα πράγματα ξέρουμε να χρησιμοποιούμε σωστά και μας ωφελούν. Αν κάποιος έχει χρήματα αλλά καταστρέφει την υγεία ή το μυαλό του με αυτά, τότε δεν είναι πλούτος. 
• Καταμερισμός Εργασίας & Διοίκηση: Εισάγει πρώτος την έννοια της αποτελεσματικότητας. Αναλύει τη σημασία της οργάνωσης («ευταξίας») στο νοικοκυριό και την ανάθεση ρόλων, ενώ προτείνει τη χρήση κινήτρων και επιβραβεύσεων για την παρακίνηση των εργατών/δούλων. 
• Ο Ρόλος της Γυναίκας:

«Επιχείρηση Κυκλώνας» (Operation Cyclone)

 

Η «Επιχείρηση Κυκλώνας»

(Operation Cyclone) αναγνωρίζεται επίσημα από το βιβλίο των Ρεκόρ Γκίνες ως η πιο δαπανηρή μυστική επιχείρηση στην ιστορία της CIA. 

Το συνολικό κόστος της επιχείρησης (από το 1979 έως το 1992) υπολογίζεται ότι ξεπέρασε τα 6 έως 8 δισεκατομμύρια δολάρια συνολικά, αν συνυπολογιστούν οι πόροι που διοχετεύθηκαν από κοινού από τις ΗΠΑ και τη Σαουδική Αραβία

Η υπόθεση της ταινίας «Παιχνίδια Εξουσίας» (Charlie Wilson's War),

η οποία βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα, επικεντρώνεται στην κρυφή δράση ενός εκκεντρικού Αμερικανού πολιτικού που άλλαξε την πορεία του Ψυχρού Πολέμου.  Tο βιβλίο «Charlie Wilson's War» του Τζορτζ Κράιλ (George Crile) δεν έχει μεταφραστεί και δεν κυκλοφορεί στα ελληνικά.

Η Πλοκή της Ταινίας

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Τσάρλι Γουίλσον (Τομ Χανκς) είναι ένας χαρισματικός, γλεντζές και φαινομενικά επιπόλαιος Δημοκρατικός βουλευτής από το Τέξας, περισσότερο γνωστός για την αγάπη του για το αλκοόλ και τις γυναίκες παρά για το νομοθετικό του έργο. 

Όλα αλλάζουν όταν η Τζοάν Χέρινγκ (Τζούλια Ρόμπερτς), μια πάμπλουτη, αντικομμουνίστρια κοσμική κυρία από το Χιούστον με την οποία διατηρεί ερωτική σχέση, τον παροτρύνει να βοηθήσει τους Αφγανούς επαναστάτες (Μουτζαχεντίν). Οι Μουτζαχεντίν πολεμούν απεγνωσμένα ενάντια στην εισβολή των Σοβιετικών δυνάμεων στο Αφγανιστάν, αλλά είναι δραματικά υποδεέστεροι σε εξοπλισμό. 

Μετά από μια επίσκεψη σε ένα προσφυγικό καμπ στο Πακιστάν, όπου έρχεται αντιμέτωπος με τη φρίκη του πολέμου, ο Γουίλσον αποφασίζει να δράσει. Συμμαχεί με τον Γκαστ Αβράκωτο (Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν),

Οι έμποροι του πολέμου.

 

Η υπόθεση της ταινίας Lord of War (στα ελληνικά κυκλοφόρησε ως «Κυρίαρχος του Παιχνιδιού»)

δεν είναι μια απολύτως αληθινή ιστορία, αλλά είναι σε μεγάλο βαθμό εμπνευσμένη από

👉 πραγματικά γεγονότα και πρόσωπα. 

Ο κεντρικός χαρακτήρας, Γιούρι Ορλόφ (τον οποίο υποδύεται ο Νίκολας Κέιτζ), είναι ένα κράμα από πέντε πραγματικούς εμπόρους όπλων. Η βασικότερη και πιο ξεκάθαρη πηγή έμπνευσης είναι ο διαβόητος Ρώσσος έμπορος όπλων Βίκτωρ Μπουτ (Viktor Bout), γνωστός και με το προσωνύμιο 

Βίκτωρ Μπουτ.

«Έμπορος του Θανάτου».

Μια απίστευτη αληθινή λεπτομέρεια για την ταινία:
Οι δημιουργοί της ταινίας αποκάλυψαν ότι κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων αγόρασαν 3.000 αληθινά  AK-47 (Καλάσνικοφ) και νοίκιασαν αληθινά τανκς από έναν Τσέχο έμπορο όπλων, επειδή ήταν... πολύ πιο φτηνό και εύκολο να βρουν αληθινά όπλα παρά να φτιάξουν ψεύτικα αντίγραφα! Μάλιστα, χρειάστηκε να ενημερώσουν το ΝΑΤΟ για τα γυρίσματα, ώστε να μην νομίζουν οι δορυφόροι ότι ετοιμάζεται πραγματικός πόλεμος. 

Συνοψίζοντας, ενώ ο Γιούρι Ορλόφ ως συγκεκριμένο άτομο δεν υπήρξε ποτέ, οι δραστηριότητές του, οι μέθοδοί του και ο σκοτεινός κόσμος του παράνομου εμπορίου όπλων που παρουσιάζει η ταινία είναι απόλυτα ρεαλιστικά

Το πρόβλημα και το σχέδιο-παγίδα

Ο Μπουτ ζούσε ανενόχλητος στη Μόσχα. Οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν να τον αγγίξουν εντός ρωσικού εδάφους, ούτε υπήρχαν επαρκή στοιχεία που να τον συνδέουν άμεσα με εγκλήματα σε αμερικανικό έδαφος. Έτσι, η DEA αποφάσισε να τον παρασύρει έξω από τη Ρωσσία, σε μια χώρα που είχε συμφωνία έκδοσης με τις ΗΠΑ. 

1. Η προσέγγιση μέσω του συνεργάτη: Πράκτορες της DEA, παριστάνοντας τους αγοραστές, πλησίασαν έναν στενό και έμπιστο συνεργάτη του Μπουτ, τον Συροαμερικανό Άντριου Σμάλιαν (Andrew Smulian), στην Καραϊβική και την Κοπεγχάγη. 
2. Οι «ψεύτικοι» αντάρτες: Οι μυστικοί πράκτορες

Ο έμπορος του θανάτου είναι νεκρός!

  Ο Άλφρεντ Νόμπελ

κατοχύρωσε την πατέντα για τον δυναμίτη το 1867, αναμειγνύοντας τη νιτρογλυκερίνη με αδρανή υλικά. Η εφεύρεση αυτή του απέφερε τεράστια περιουσία, αλλά χρησιμοποιήθηκε ευρέως και σε πολέμους. 

• Ο «Έμπορος του Θανάτου»

  

  
  : Το 1888, μετά τον θάνατο του αδελφού του Εμίλ από έκρηξη εργαστηρίου, μια γαλλική εφημερίδα δημοσίευσε κατά λάθος νεκρολογία για τον ίδιο τον Άλφρεντ με τίτλο "Ο έμπορος του θανάτου είναι νεκρός". 

• Η αλλαγή στάσης: Συνειδητοποιώντας πώς θα τον θυμάται η ιστορία, αποφάσισε να χρησιμοποιήσει πάνω από το 90% της περιουσίας του για να ιδρύσει τα βραβεία που θα δίνονται σε όσους προσφέρουν «τις μεγαλύτερες υπηρεσίες στην ανθρωπότητα» σε τομείς όπως η Φυσική, η Χημεία, η Ιατρική, η Λογοτεχνία και η Ειρήνη. 
• Η διαθήκη: Υπέγραψε την περίφημη διαθήκη του το 1895, θέτοντας τα θεμέλια του [Ίδρυμα Νόμπελ].
•  Το σημείο καμπής ήρθε το 1888, όταν ο αδελφός του, Λούντβιχ, πέθανε ενώ βρισκόταν στις Κάννες. Μια γαλλική εφημερίδα μπερδεύτηκε, νομίζοντας ότι είχε πεθάνει ο Άλφρεντ Νόμπελ. Δημοσίευσε μια πρόωρη, καταδικαστική νεκρολογία με τον τίτλο: «Ο έμπορος του θανάτου είναι νεκρός» ("Le marchand de la mort est mort"), προσθέτοντας

Ο Δίας, ο Ερμής και η Αρετή

 Η καλλιτεχνική αξιολόγηση και η κριτική ανάλυση του πίνακα «Ο Δίας, ο Ερμής και η Αρετή»

(περίπου 1524) κατατάσσουν το έργο ως ένα από τα πιο αινιγματικά, πρωτότυπα και κορυφαία αριστουργήματα της καριέρας του Dosso Dossi

Ο πίνακας βρίσκεται οριστικά στην Πολωνία, στο Βασιλικό Κάστρο Wawel στην Κρακοβία. 

Η σύγχυση με τη Βιέννη οφείλεται στην ιστορική διαδρομή του έργου: 

• Το 1888, ο Πολωνός κόμης Karol Lanckoroński αγόρασε τον πίνακα σε μια δημοπρασία στη Βιέννη και τον τοποθέτησε στο παλάτι του στην αυστριακή πρωτεύουσα.
• Το 1939, κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ναζί κατέσχεσαν τον πίνακα από τη συλλογή της οικογένειας Lanckoroński στη Βιέννη. 
• Μετά τον πόλεμο, το έργο