Η ΎΒΡΙΣ του Ξέρξη

Η λέξη «βάρβαρος» (από το αρχαίο ελληνικό βάρβαρος) αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα λέξεων που ξεκίνησαν ως ένας απλός, περιγραφικός όρος και εξελίχθηκαν σε μια παγκόσμια (διεθνή) ορολογία με βαθύ πολιτικό, κοινωνικό και ηθικό περιεχόμενο. 

 Σήμερα, η λέξη αυτή επιβιώνει αυτούσια σε δεκάδες γλώσσες (π.χ. αγγλικά: barbarian, γαλλικά: barbare, ισπανικά: bárbaro, γερμανικά: Barbar). Αρχικά, στην πρώιμη αρχαία Ελλάδα, η λέξη βάρβαρος δεν είχε αρνητική σημασία.

 Ήταν μια ονοματοποιία που μιμούνταν τον ήχο των ξένων γλωσσών. Για τους αρχαίους Έλληνες, όποιος δεν μιλούσε ελληνικά ακουγόταν σαν να επαναλαμβάνει τις συλλαβές «βαρ-βαρ-βαρ» (το αντίστοιχο σημερινό «μπλα-μπλα-μπλα» ή «γκα-γκα»). Έτσι, «βάρβαρος» σήμαινε απλώς τον «αλλόγλωσσο» ή τον «ξένο», περιλαμβάνοντας ακόμη και σπουδαίους πολιτισμούς όπως οι Αιγύπτιοι και οι Φοίνικες.

Η λέξη απέκτησε το έντονα αρνητικό και υποτιμητικό της περιεχόμενο (απολίτιστος, σκληρός, άγριος) αμέσως μετά τους Περσικούς Πολέμους και τα γεγονότα όπως

 👉η ύβρις

 του Ξέρξη στον Ελλήσποντο. 

Όταν ο Ξέρξης έμαθε ότι η πρώτη πλωτή γέφυρα στον Ελλήσποντο καταστράφηκε ολοσχερώς από μια ξαφνική, σφοδρή καταιγίδα, αντέδρασε με παροιμιώδη, τυραννική οργή και διέταξε την παραδειγματική, σωματική τιμωρία της ίδιας της θάλασσας. 

Η αντίδρασή του, όπως τη διασώζει ο ιστορικός Ηρόδοτος, αποτελεί ένα από τα πιο διάσημα παραδείγματα της αρχαίας ελληνικής έννοιας της «ύβρεως» (της αλαζονείας του ανθρώπου που προσπαθεί να εξισωθεί με τους θεούς ή να δαμάσει τη φύση). 

Ο Πέρσης βασιλιάς επέβαλε τις εξής εξωφρενικές ποινές:

Η Τόλμη της Καινοτομίας στη Διπλωματία: Από τον «Ευαγόρα» του Ισοκράτη στις σύγχρονες προκλήσεις της Κύπρου

Όταν αναζητούμε απαντήσεις στα μεγάλα αδιέξοδα της σύγχρονης εποχής, συχνά κοιτάζουμε μόνο μπροστά, αναμένοντας

κάποια απρόσμενη γεωπολιτική συγκυρία. Κι όμως, η πιο διαυγής πυξίδα για το πώς διαχειρίζεται κανείς την ακινησία και την κρίση βρίσκεται χαραγμένη εδώ και σχεδόν δυόμισι χιλιετίες, σε έναν λόγο που γράφτηκε για έναν Κύπριο βασιλιά.

Πρόν από 2390 χρόνια περίπου, ο Αθηναίος ρήτορας Ισοκράτης συνθέτει τον «Ευαγόρα», ένα εγκώμιο για τον ηγεμόνα της αρχαίας Σαλαμίνας – της πόλης που σήμερα στέκει βουβή, λίγα χιλιόμετρα βόρεια της Αμμοχώστου, βιώνοντας τη δική της σύγχρονη δοκιμασία. Στην έβδομη παράγραφο αυτού του έργου, ο Ισοκράτης διατυπώνει μια διαχρονική αλήθεια που ξεπερνά τα όρια της ρητορικής και αγγίζει τον πυρήνα της πολιτικής και της διπλωματίας.

Λέει ο ρήτορας: οι συνετοί άνθρωποι –«οἱ νοῦν ἔχοντες»– δεν πρέπει να υποτάσσονται στη μικροψυχία και τον φθόνο όσων φοβούνται το καινούριο. Διότι, όπως τονίζει, η πρόοδος στις τέχνες και σε κάθε ανθρώπινο έργο δεν έρχεται από εκείνους που μένουν προσκολλημένοι στα καθιερωμένα –«τοῖς καθεστῶσιν ἐμμένοντας»– αλλά από εκείνους που διορθώνουν και τολμούν διαρκώς να μετακινούν ό,τι δεν έχει καλώς –«τοὺς ἐπανορθοῦντας καὶ τολμῶντας ἀεὶ τι κινεῖν τῶν μὴ καλῶς ἐχόντων».

Ας σταθούμε σε αυτή τη φράση: «να τολμούν να κινούν τα μη καλώς έχοντα».

Τι άλλο είναι η διπλωματία, αν όχι η τέχνη του εφικτού και της διαρκούς κίνησης; Και ποια είναι η μεγαλύτερη παγίδα για μια χώρα που βρίσκεται επί δεκαετίες αντιμέτωπη με ένα άλυτο πρόβλημα, όπως η Κύπρος, αν όχι η εμμονή στα «καθεστώτα» — δηλαδή η παγίδευση σε παρωχημένες ρητορικές, σε αδιέξοδα σχήματα και στη μοιρολατρική αποδοχή των τετελεσμένων;

Η Κύπρος σήμερα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Με ένα τμήμα της υπό κατοχή, με τον αρχαιολογικό χώρο της Σαλαμίνας του Ευαγόρα αποκομμένο από τον φυσικό του κορμό, και με τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο να μεταβάλλονται ραγδαία, η στασιμότητα δεν είναι ουδετερότητα· είναι υποχώρηση. Ο χρόνος, όταν δεν αξιοποιείται δημιουργικά, εργάζεται υπέρ του τετελεσμένου της διχοτόμησης.

Εδώ ακριβώς η σκέψη του Ισοκράτη αποκτά εκρηκτική επικαιρότητα, θέτοντας τρεις θεμελιώδεις αρχές για τη σύγχρονη κυπριακή διπλωματία:

Η Κίρκη και η Πασιφάη

Η Πασιφάη θεράπευσε οριστικά τον Μίνωα από τα μάγια που έκανε η ίδια. 

Ο Μίνωας άφησε έγκυο την Πασιφάη με τον φυσιολογικό, ανθρώπινο τρόπο. To

βότανο

που χρησιμοποίησε η Πρόκριδα ονομάστηκε «ρίζα της Κίρκης» επειδή ανήκε στην ίδια κατηγορία μαγικών φυτών που χρησιμοποιούσε η οικογένειά της Κίρκης . Ήταν το μοναδικό αντίδοτο που μπορούσε να «σπάσει» τα πανίσχυρα μάγια που είχε πλέξει η ίδια η Πασιφάη.

 Η Πασιφάη ήταν η ίδια μια πανίσχυρη μάγισσα και γνώριζε άριστα τη χρήση των βοτάνων και των φαρμάκων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγοησαν μαζί πολλά παιδιά (όπως την Αριάδνη, τη Φαίδρα, τον Ανδρόγεω και τον Γλαύκο). 

Η Πασιφάη και η  Κίρκη ήταν και οι δύο κόρες του θεού Ήλιου και της Ωκεανίδας Πέρσης, γεγονός που τις καθιστούσε μέλη μιας από τις πιο ισχυρές και τρομακτικές «μαγικές» οικογένειες της ελληνικής μυθολογίας (μαζί με τον αδελφό τους Αιήτη και την ανιψιά τους, τη Μήδεια)

 Η Πασιφάη  χρησιμοποίησε τις δικές της μαγικές γνώσεις για να κατασκευάσει το φίλτρο που προκάλεσε την κατάρα με τα ερπετά, ως εκδίκηση για τις απίστευτες απιστίες του.

  Τα φαρμακερά βότανα που χρησιμοποίησε η Πασιφάη για να καταραστεί τον Μίνουα (ώστε να βγάζει σκορπιούς και φίδια) και τα βότανα που χρησιμοποίησε η Κίρκη για να μεταμορφώσει τους ναύτες του Οδυσσέα σε γουρούνια προέρχονταν από την ίδια ακριβώς οικογενειακή παράδοση.

 Η Πασιφάη, λοιπόν, δεν ήταν το θύμα της ιστορίας, αλλά η αρχιτεκτόνισσα της ίδιας της κατάρας, χρησιμοποιώντας τη θεϊκή και μαγική της κληρονομιά για να κρατήσει τον Μίνωα υπό τον απόλυτο έλεγχό της.

 Ο Οδυσσέας, χωρίς να το ξέρει, είχε συνδεθεί με την οικογένεια του Μίνωα και με έναν άλλο τρόπο.

Η κατάληξη του Κέφαλου

Η Πρόκρις, πριγκίπισσα της Αθήνας (κόρη του βασιλιά Ερεχθέα), είχε παντρευτεί τον όμορφο κυνηγό Κέφαλο και ήταν πολύ ερωτευμένοι.

 

Ωστόσο,

ο Κέφαλος

 άρχισε να αμφιβάλλει για την πίστη της. Για να τη δοκιμάσει, μεταμφιέστηκε σε έναν ξένο πλούσιο έμπορο, επέστρεψε στο σπίτι τους και προσπάθησε να την αποπλανήσει προσφέροντάς της πανάκριβα δώρα. 

Όταν η Πρόκρις λύγισε μπροστά στα πλούτη και ήταν έτοιμη να υποκύψει, ο Κέφαλος αποκάλυψε την πραγματική του ταυτότητα. Γεμάτη ντροπή και ταπείνωση που την παγίδευσε ο άντρας της, η Πρόκρις εγκατέλειψε αμέσως την Αθήνα. 

Μετά την φυγή της, η Πρόκρις εντάχθηκε για ένα διάστημα στη συνοδεία της θεάς του κυνηγιού, της Αρτέμιδος. Η θεά τη συμπάθησε και της έκανε δύο ανεκτίμητα, μαγικά δώρα.

  Ο βασιλιάς Μίνωας υπέφερε από μια τρομερή πάθηση ή κατάρα (κατά μία εκδοχή από μάγια της ζηλιάρας Πασιφάης επειδή την απατούσε, κατά άλλη ως αφροδίσιο νόσημα): κάθε φορά που ερχόταν σε ερωτική επαφή με μια γυναίκα, εκσπερμάτωνε δηλητηριώδη ερπετά, σκορπιούς και φίδια, τα οποία κατέτρωγαν τα σπλάχνα της ερωμένης του με αποτέλεσμα να πεθαίνει. 

  Η σύζυγός του, η Πασιφάη, ήταν η μόνη που μπορούσε να συνευρεθεί μαζί του χωρίς να πάθει τίποτα, επειδή ως κόρη του θεού Ήλιου είχε θεϊκή καταγωγή και ήταν «άτρωτη» απέναντι σε αυτή την κατάρα.

Η ευρεσιτεχνία της Πρόκριδος (Η «Προφύλαξη»):

ΜΕΝΤΩΡ-μόλις λίγα ναυτικά μίλια μακριά από τα Αντικύθηρα!

 

Ο «Μέντωρ» δεν αντιμετωπίζεται πλέον απλώς ως ένα βυθισμένο σκαρί, αλλά ως ένα ανοικτό υποβρύχιο μουσείο.

Οι συνεχιζόμενες έρευνες κρατούν ζωντανό στην επικαιρότητα το ζήτημα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώννα, συνδέοντας την υποβρύχια έρευνα με την εθνική πολιτιστική διπλωματία της Ελλάδας

Βρετανικό Μουσείο.

Tο «Μέντωρ» (Mentor) ήταν το ιδιόκτητο βρετανικό πλοίο (μπρίκι) του Λόρδου Έλγιν, το οποίο ναυάγησε τον Σεπτέμβριο του 1802 στα Κύθηρα, μεταφέροντας τμήματα από τα κλεμμένα Γλυπτά του Παρθενώνα. 

Το ιστορικό αυτό ναυάγιο αποτελεί ένα από τα πιο δραματικά κεφάλαια στην ιστορία της λεηλασίας της Ακρόπολης:

 Ο Έλγιν, επειδή δυσκολευόταν να βρει καράβι για να μεταφέρει τη λεία του, αγόρασε ο ίδιος το συγκεκριμένο πλοίο. Το «Μέντωρ» απέπλευσε από τον Πειραιά με προορισμό τη Μάλτα (και τελικό στόχο την Αγγλία), φορτωμένο με 16 ή 17 κιβώτια που περιείχαν 14 κομμάτια από τη ζωφόρο του Παρθενώνα, μάρμαρα από τον ναό της Αθηνάς Νίκης και άλλες αρχαιότητες.

  Στις 17 Σεπτεμβρίου 1802, λόγω σφοδρής κακοκαιρίας και ισχυρών ανέμων, το πλοίο προσέκρουσε σε βράχια και βυθίστηκε έξω από το λιμάνι του Αβλέμονα στα Κύθηρα, σε βάθος περίπου 22 μέτρων. Ευτυχώς, όλο το πλήρωμα και οι επιβάτες σώθηκαν. 

 Τα μάρμαρα δεν έμειναν για πάντα στον βυθό. Ο Έλγιν οργάνωσε αμέσως μια τεράστια και δαπανηρή επιχείρηση ανέλκυσης, προσλαμβάνοντας Καλύμνιους δύτες. Οι δύτες, βουτώντας χωρίς σύγχρονο εξοπλισμό, κατάφεραν μέσα σε δύο χρόνια (μέχρι το 1804) να ανασύρουν όλα τα κιβώτια με τα γλυπτά, τα οποία στη συνέχεια στάλθηκαν στο Λονδίνο.

Οι έρευνες μέχρι σήμερα

Το ίδιο το ναυάγιο εντοπίστηκε ξανά το 1980 και έκτοτε αποτελεί μόνιμο πεδίο υποβρύχιας αρχαιολογικής έρευνας από την

Μία μύγα στον Βόσπορo (video)

 

👉Η λέξη «οίστρος» είναι το τέλειο παράδειγμα του πώς ένα βασανιστικό στοιχείο της μυθολογίας μετατράπηκε σε σύμβολο δημιουργικής έξαρσης.

 

Όπως η βοϊδόμυγα (οίστρος) ανάγκαζε την Ιώ να τρέχει ασταμάτητα, έτσι και σήμερα ο «ποιητικός» ή «καλλιτεχνικός οίστρος» περιγράφει μια ασταμάτητη, σχεδόν μανιακή εσωτερική ώθηση για δημιουργία και έμπνευση.