ΤΟΞΟΤΕΣ

Στο έργο του Ηροδότου συναντάται για πρώτη φορά στην ελληνική γραμματεία ο όρος «δαρεικός», ο οποίος αναφέρεται στον περίφημο χρυσό στατήρα της Περσικής (Αχαιμενιδικής) Αυτοκρατορίας.

Ο δαρεικός ήταν το χρυσό νόμισμα της Περσικής Αυτοκρατορίας (των Αχαιμενιδών), το οποίο εισήγαγε ο βασιλιάς Δαρείος Α΄ ο Μέγας περίπου πριν από 2600 χρόνια:

Ο Ηρόδοτος περιγράφει τη χρήση και τη σημασία του νομίσματος αυτού μέσα από εμβληματικές ιστορίες της Ιστορίας του:

1. Η ιστορία του Πυθίου του Λυδού (Βιβλίο 7)

Η πιο χαρακτηριστική αναφορά του Ηροδότου στους δαρεικούς γίνεται κατά την εξιστόρηση της συνάντησης του βασιλιά Ξέρξη με τον πάμπλουτο Λυδό Πύθιο. Ο Πύθιος, θέλοντας να εντυπωσιάσει τον Ξέρξη και να προσφέρει οικονομική ενίσχυση για την εκστρατεία εναντίον της Ελλάδας, δήλωσε ότι είχε στην κατοχή του το μυθικό ποσό των 3.993.000 χρυσών δαρεικών στατήρων (τους οποίους ήθελε να στρογγυλέψει σε 4 εκατομμύρια). Ο Ξέρξης, εντυπωσιασμένος από τη χειρονομία, του χάρισε τις 7.000 δαρεικούς που έλειπαν ώστε να συμπληρωθεί το ακριβές νούμερο των 4 εκατομμυρίων.

2. Η νομισματική πολιτική του Δαρείου Α' (Βιβλίο 4)

Ο Ηρόδοτος αναφέρει έμμεσα την αυστηρότητα με την οποία ο Δαρείος Α' ο Μέγας αντιμετώπιζε το δικαίωμα κοπής νομισμάτων. Αναφέρει το παράδειγμα του Αρυάνδη, του Πέρση κυβερνήτη (σατράπη) της Αιγύπτου, ο οποίος εκτελέστηκε από τον Δαρείο επειδή τόλμησε να κόψει δικό του, εξαιρετικά καθαρό αργυρό νόμισμα (τον αρυανδικό στατήρα), ανταγωνιζόμενος την ποιότητα του χρυσού νομίσματος που εξέδιδε ο ίδιος ο βασιλιάς

1. Χαρακτηριστικά του Νομίσματος

Υλικό & Βάρος: Ήταν κατασκευασμένος από εξαιρετικά καθαρό χρυσό (περίπου 96%-98%) και είχε σταθερό βάρος γύρω στα 8,4 γραμμάρια.

Η ονομασία «Τοξότης»: Στην εμπρόσθια όψη απεικόνιζε τον Πέρση Μεγάλο Βασιλιά σε γονατιστή στάση (σαν να τρέχει), να κρατά ένα τόξο και μια λόγχη. Γι' αυτόν τον λόγο, οι Αρχαίοι Έλληνες αποκαλούσαν συχνά τους δαρεικούς με το προσωνύμιο «τοξότες».

Ισοτιμία: Ένας χρυσός δαρεικός ισοδυναμούσε με 20 αργυρούς σίκλους (το περσικό ασημένιο νόμισμα).

2. Η Σημασία του στην Αρχαία Ελλάδα

Το «Διεθνές» Νόμισμα της Εποχής: Καθώς οι περισσότερες ελληνικές πόλεις-κράτη (με εξαίρεση κυρίως την Αθήνα που έκοβε τις περίφημες αργυρές «γλαύκες») δεν είχαν δικά τους χρυσά νομίσματα, ο δαρεικός έγινε το κυρίαρχο μέσο για μεγάλες διεθνείς συναλλαγές, εμπορικές συμφωνίες και αποταμίευση πλούτου.

Πληρωμή Μισθοφόρων: Κατά τον 5ο και 4ο αιώνα π.Χ., χιλιάδες Έλληνες στρατιώτες πολεμούσαν ως μισθοφόροι στην Ασία (όπως οι περίφημοι «Μύριοι» του Ξενοφώντα). Ο δαρεικός αποτελούσε τον τυπικό μηνιαίο μισθό ενός Έλληνα μισθοφόρου

Οι Πέρσες χρησιμοποιούσαν τους χρυσούς δαρεικούς για να χρηματοδοτούν ελληνικές πόλεις-κράτη, να δωροδοκούν πολιτικούς και να υποκινούν πολέμους (όπως τον Κορινθιακό Πόλεμο), ώστε οι Έλληνες να είναι διαιρεμένοι και να μην απειλούν την αυτοκρατορία τους. «Το χρήμα είναι μια απύθμενη θάλασσα, στην οποία η τιμή, η συνείδηση και η αλήθεια μπορεί να πνιγούν»

Χαρακτηριστική είναι η φράση του βασιλιά της Σπάρτης, Αγησίλαου Β΄, ο οποίος, όταν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την εκστρατεία του στην Ασία επειδή οι Πέρσες χρηματοδότησαν τους αντιπάλους του στην Ελλάδα, είπε ότι «τον έδιωξαν από την Ασία δέκα χιλιάδες τοξότες» (εννοώντας τα νομίσματα και όχι τους στρατιώτες).

Η κυριαρχία του δαρεικού άρχισε να κλονίζεται από τον Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας, ο οποίος εκμεταλλεύτηκε τα χρυσωρυχεία του Παγγαίου και έκοψε το δικό του ισχυρό χρυσό νόμισμα (τον «φιλίππειο»). Ο δαρεικός αντικαταστάθηκε οριστικά μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος επέβαλε το δικό του νομισματικό σύστημα σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο Μετά την κατάληψη των περσικών πρωτευουσών (όπως τα Σούσα και η Περσέπολη), τεράστιες ποσότητες χρυσών δαρεικών έπεσαν στα χέρια του Μ. Αλεξάνδρου. Μεγάλο μέρος αυτών των αποθεμάτων λιώθηκε και επαναχαράχθηκε σε νέα μακεδονικά νομίσματα που έφεραν τη δική του μορφή ή ελληνικά θεϊκά σύμβολα (όπως τον χρυσό στατήρα με τη μορφή της Αθηνάς και της Νίκης)

Στην αρχαία νομισματική, ο συνδυασμός της θεάς Αθηνάς και της θεάς Νίκης αποτελεί το σήμα κατατεθέν του χρυσού στατήρα που έκοψε ο Μέγας Αλέξανδρος.

Ο Μέγας Αλέξανδρος θεωρείται ιστορικά υπεύθυνος για την πρόκληση του πρώτου καταγεγραμμένου πληθωρισμού μεγάλης κλίμακας στην Ιστορία, ο οποίος συνδέεται άμεσα με την κατάλυση της Περσικής Αυτοκρατορίας του Δαρείου Γ' και τη διαχείριση του νομίσματός της (του χρυσού δαρεικού).