Tο ιδεολογικό υπόβαθρο του Προμηθέα Δεσμώτη και της Αντιγόνης.

 Το κύμα των πρόσφατων

μαθητικών και νεανικών κινητοποιήσεων που σαρώνει την Ευρώπη (με επίκεντρο τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ισπανία και την Αλβανία) παρουσιάζει έναν εντυπωσιακό και βαθύ συσχετισμό με το ιδεολογικό υπόβαθρο του Προμηθέα Δεσμώτη.

Όπως στην αρχαία τραγωδία το «Κράτος» και η «Βία» επιστρατεύονται για να καταστείλουν τον Προμηθέα, έτσι και σήμερα, οι μηχανισμοί της κρατικής εξουσίας έρχονται αντιμέτωποι με μια γενιά («Γενιά Ζ») που διεκδικεί το δικαίωμά της στο μέλλον. 

Η σύγχρονη αυτή πραγματικότητα καθρεφτίζει το έργο του Αισχύλου σε τρία βασικά επίπεδα:

1. Η υποβάθμιση της «Παιδείας και της Τέχνης» (Ο Προμηθέας και ο Ήφαιστος)

Στην τραγωδία, ο Προμηθέας αντιπροσωπεύει την πρόοδο, τη γνώση και τη φροντίδα για την ανθρωπότητα, ενώ ο Ήφαιστος (η τεχνολογία/κατασκευή) εξαναγκάζεται να στραφεί εναντίον του.

• Ο συσχετισμός: Οι Ευρωπαίοι μαθητές ξεσηκώθηκαν καταγγέλλοντας την τραγική υποβάθμιση της δημόσιας παιδείας, τις ελλείψεις καθηγητών, τις τάξεις των 35 ατόμων και τα κατεστραμμένα σχολικά κτίρια. Όπως η εξουσία του Δία αδιαφορεί για τις ανάγκες των ανθρώπων, έτσι και οι μαθητές νιώθουν ότι οι κυβερνήσεις θυσιάζουν το μέλλον τους (μέσω περικοπών δισεκατομμυρίων) στον βωμό της δημοσιονομικής πειθαρχίας.  
  
  2. Το «Κράτος» (Η Κυνική Εξουσία και η Ακρίβεια)
  Το Κράτος στον Αισχύλο είναι ο κυνικός εκτελεστής των εντολών μιας εξουσίας που δεν δέχεται αμφισβήτηση και δεν δείχνει κανένα έλεος.
• Ο συσχετισμός: Στις πρόσφατες διαμαρτυρίες, η ατζέντα των μαθητών επεκτάθηκε ραγδαία ενάντια στο αστάστατο κόστη διαβίωσης, τον πληθωρισμό και την ακρίβεια. Οι νέοι αντιλαμβάνονται την οικονομική πίεση και την έλλειψη προοπτικών ως μια αυθαίρετη, «τυραννική» επιβολή συνθηκών που τους στερεί τη δυνατότητα να ζήσουν αξιοπρεπώς, παρόμοια με τον τρόπο που ο Δίας επέβαλλε το δικό του σκληρό καθεστώς. 

3. Η «Βία» (Η Ωμή Καταστολή)

Η Βία στο έργο είναι το βουβό, τρομακτικό όργανο που χρησιμοποιεί φυσικό καταναγκασμό για να δέσει τον Προμηθέα στον βράχο.

• Ο συσχετισμός: Η απάντηση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στις μαθητικές καταλήψεις και πορείες χαρακτηρίστηκε από εκτεταμένη αστυνομική καταστολή. Στη Γαλλία, χιλιάδες ανήλικοι μαθητές συνελήφθησαν, ενώ οι εικόνες με τα δακρυγόνα, τις αύρες νερού και τις απαγορεύσεις συγκεντρώσεων (όπως στο Βέλγιο) θυμίζουν τη «Βία» του έργου. Η φυσική βία επιστρατεύεται όταν τα επιχειρήματα της εξουσίας στερεύουν απέναντι στα δίκαια αιτήματα της νεολαίας. 

4. Η Κλιματική Κρίση ως ο σύγχρονος «Βράχος του Καυκάσου»

Ο Προμηθέας είναι ακινητοποιημένος σε ένα εχθρικό περιβάλλον, εκτεθειμένος στα στοιχεία της φύσης.

• Ο συσχετισμός: Ένα από τα βασικά κίνητρα των κινητοποιήσεων (ιδιαίτερα με πρωτοβουλίες όπως το "Gen Z regelt" στη Γερμανία) είναι η κλιματική δικαιοσύνη. Οι μαθητές διαμαρτύρονται γιατί νιώθουν ότι η αδράνεια των προηγούμενων γενεών τούς «αλυσοδένει» σε έναν πλανήτη που καταστρέφεται. Χαρακτηριστικό είναι ότι στη Γαλλία, οι μαθητές ξεσηκώθηκαν για τις άθλιες υποδομές των σχολείων που έγιναν ανυπόφορες λόγω των ακραίων κυμάτων καύσωνα.

Οι μαθητές που βγαίνουν στους δρόμους του Παρισιού, του Βερολίνου ή των Τιράνων ενσαρκώνουν τον Προμηθεϊκό μύθο: είναι η φωνή της λογικής, της αλληλεγγύης και της προόδου που αρνείται να υποταχθεί. Αντίστοιχα, οι κυβερνήσεις που επιλέγουν τον δρόμο της πυγμής και των δακρυγόνων αντί του διαλόγου, επιστρατεύουν το διαχρονικό δίδυμο του Κράτους και της Βίας για να διατηρήσουν το status quo. 

Η ελληνική πραγματικότητα

 αποτελεί ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πεδία όπου ο μύθος του Προμηθέα Δεσμώτη –και η σύγκρουσή του με το Κράτος και τη Βία– βρίσκει άμεση εφαρμογή. Στην Ελλάδα, οι μαθητικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις έχουν βαθιές ιστορικές ρίζες και μια ιδιαίτερη δυναμική, η οποία συνδέεται με τις πρόσφατες ευρωπαϊκές διαμαρτυρίες μέσα από συγκεκριμένους άξονες:

1. Η Υποβάθμιση της Παιδείας και οι Συγχωνεύσεις (Ο «εξαναγκασμός» του Ηφαίστου)

Στην Ελλάδα, το κεντρικό αίτημα των μαθητών τα τελευταία χρόνια (με αποκορύφωμα τις μεγάλες κινητοποιήσεις και καταλήψεις) επικεντρώνεται στην υποχρηματοδότηση της δημόσιας παιδείας και τις συμπτύξεις/συγχωνεύσεις τμημάτων.

• Η σύνδεση: Όπως στην τραγωδία η εξουσία στερεί από τον άνθρωπο τα εφόδια και ο Ήφαιστος πιέζεται να εκτελέσει μια άδικη εντολή, έτσι και στην Ελλάδα οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί αντιδρούν σε αποφάσεις που οδηγούν σε υπερπλήρεις τάξεις (συχνά με 25-28 μαθητές), έλλειψη καθηγητών και ακατάλληλες κτιριακές υποδομές (π.χ. πτώσεις σοβάδων, προβλήματα θέρμανσης). Η δημόσια δωρεάν παιδεία –το σύγχρονο «φως» της γνώσης– υποβαθμίζεται.

2. Ο Νόμος για τα Ιδιωτικά Πανεπιστήμια και η Εμπορευματοποίηση

Η πρόσφατη θεσμοθέτηση των μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα (νόμος 5094/2024) πυροδότησε ένα τεράστιο κύμα καταλήψεων και πορειών από μαθητές και φοιτητές.

• Η σύνδεση: Οι νέοι στην Ελλάδα αισθάνονται ότι η γνώση μετατρέπεται από κοινωνικό αγαθό (δεσμός αλληλεγγύης του Προμηθέα προς τους θνητούς) σε εμπόρευμα για λίγους. Η θεσμική επιβολή αυτών των αλλαγών, παρά τις σφοδρές αντιδράσεις της εκπαιδευτικής κοινότητας, αντανακλά την αυταρχική φύση του «Κράτους» του Δία, που αποφασίζει χωρίς διάλογο.

3. Η Αστυνομική Καταστολή στα Σχολεία και τα Πανεπιστήμια (Η Ωμή «Βία»)

Η διαχείριση των μαθητικών και φοιτητικών κινητοποιήσεων στην Ελλάδα συνοδεύεται συχνά από έντονη χρήση κατασταλτικών μηχανισμών.

• Η σύνδεση: Η είσοδος των ΜΑΤ σε πανεπιστημιακά ιδρύματα (όπως στο ΑΠΘ ή στο ΕΚΠΑ), η χρήση χημικών σε μαθητικές πορείες και οι συλλήψεις ανηλίκων έξω από σχολεία αποτελούν την απόλυτη ενσάρκωση της «Βίας» του Αισχύλου. Όταν το σύγχρονο κράτος αδυνατεί να πείσει τη νεολαία με επιχειρήματα, επιστρατεύει την ωμή φυσική καταστολή για να επιβάλει την τάξη και να «αλυσοδέσει» τις αντιδράσεις.

4. Ποινικοποίηση και Ψηφιακός Έλεγχος (Το νέο «Δεσμωτήριο»)

Η εισαγωγή αυστηρών ποινών για τις καταλήψεις (όπως η υποχρεωτική τηλεκπαίδευση με αποκλεισμό και απουσίες για τους καταληψίες, ή οι συλλήψεις γονέων για «παραμέληση εποπτείας ανηλίκου») εισάγει έναν νέο μηχανισμό πειθάρχησης.

• Η σύνδεση: Το Κράτος στον Αισχύλο θέλει τον Προμηθέα πλήρως ακινητοποιημένο και φιμωμένο. Αντίστοιχα, τα μέτρα εναντίον των μαθητών στην Ελλάδα στοχεύουν στην άμεση αδρανοποίηση των αντανακλαστικών τους, μετατρέποντας το σχολικό περιβάλλον από χώρο δημοκρατικής έκφρασης σε έναν χώρο αυστηρής επιτήρησης και τιμωρίας.

5. Το Κοινό Ευρωπαϊκό Μέλλον: Ακρίβεια και «Καμία Προοπτική»

Οι Έλληνες μαθητές μοιράζονται την ίδια ακριβώς αγωνία με τους συνομηλίκους τους στη Γαλλία, την Ιταλία ή τη Γερμανία: την οικονομική στενότητα των οικογενειών τους και το άγχος της επιβίωσης. Η ακρίβεια, το υψηλό κόστος ζωής και η εργασιακή ανασφάλεια κάνουν τους νέους να νιώθουν παγιδευμένοι, σαν τον Προμηθέα στον βράχο του, βλέποντας το μέλλον τους να υποθηκεύεται από αποφάσεις μιας εξουσίας που δεν τους υπολογίζει.

Η αναλογία του Ηφαίστου με τον σύγχρονο Έλληνα εκπαιδευτικό είναι εξαιρετικά ακριβής και φωτίζει το βαθύ ηθικό και επαγγελματικό δράμα που βιώνουν οι δάσκαλοι και οι καθηγητές σήμερα.

Στον Προμηθέα Δεσμώτη, ο Ήφαιστος είναι ένας δημιουργός (θεός της τεχνολογίας και της φωτιάς) που τρέφει συμπόνια και συγγενικό δεσμό με τον Προμηθέα. Ωστόσο, εξαναγκάζεται από το «Κράτος» και τη «Βία» να εκτελέσει τις σκληρές εντολές του Δία, επειδή φοβάται τις συνέπειες της ανυπακοής.

Με τον ίδιο τρόπο, ο εκπαιδευτικός παγιδεύεται ανάμεσα σε δύο συμπληγάδες:

1. Ο εξαναγκασμός της «Κρατικής Μηχανής» (Οι εντολές του Υπουργείου)

Όπως ο Ήφαιστος υκούει στον Δία επειδή η εξουσία του είναι απόλυτη και τιμωρητική («το συγγενές τοι δεινόν ή θ' ομιλία» - είναι τρομερό πράγμα η συγγένεια και η φιλία, αλλά δεν μπορώ να παρακούσω τον πατέρα), έτσι και ο εκπαιδευτικός είναι δημόσιος λειτουργός, υποχρεωμένος να εφαρμόζει τον νόμο.

• Η σύγχρονη πίεση: Το Υπουργείο Παιδείας απαιτεί την εφαρμογή μέτρων που οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί συχνά θεωρούν αντιπαιδαγωγικά (π.χ. συγχωνεύσεις τμημάτων, αυστηροποίηση των ποινών, γραφειοκρατική αξιολόγηση, υποχρεωτική τηλεκπαίδευση σε περιόδους καταλήψεων με σκοπό τον σπασιμό της διαμαρτυρίας).
• Ο φόβος της τιμωρίας: Η άρνηση συμμόρφωσης επιφέρει κυρώσεις (πειθαρχικά, περικοπές μισθών, καθαιρέσεις διευθυντών). Το Κράτος, όπως και στην τραγωδία, υπενθυμίζει διαρκώς στον εκπαιδευτικό-Ήφαιστο ότι η δουλειά του είναι να εκτελεί, όχι να κρίνει.

2. Η «Συγγένεια» με τους Μαθητές (Η Προμηθεϊκή Αλληλεγγύη)

Ο Ήφαιστος πονάει βλέποντας τον Προμηθέα να υποφέρει («στενάζω για τα δικά σου βάσανα»). Αντίστοιχα, ο εκπαιδευτικός βρίσκεται καθημερινά μέσα στην τάξη. Είναι αυτός που βλέπει τα προβλήματα στο πρόσωπο των παιδιών:

• Βλέπει τους μαθητές του να στοιβάζονται σε τμήματα των 27 ατόμων.
• Αντιλαμβάνεται το άγχος τους για το μέλλον, την ακρίβεια που γονατίζει τις οικογένειές τους και την υποβάθμιση του σχολείου τους.
• Το ηθικό δίλημμα: Όταν οι μαθητές ξεσηκώνονται, ο εκπαιδευτικός συχνά συμφωνεί απόλυτα με τα αιτήματά τους. Ξέρει ότι οι μαθητές (ως άλλοι Προμηθείς) διεκδικούν το «φως» μιας καλύτερης παιδείας.

3. Το δράμα της «Ψηφιακής Απεργοσπασίας» (Το σύγχρονο αλυσοδέσιμο)

Ένα πολύ συγκεκριμένο παράδειγμα αυτής της παγίδας είναι η εντολή για υποχρεωτική τηλεκπαίδευση (Webex) κατά τη διάρκεια των καταλήψεων, με την υποχρέωση να μπαίνουν απουσίες στους μαθητές που συμμετέχουν στη διαμαρτυρία.

• Η σύγκρουση: Εδώ ο εκπαιδευτικός μετατρέπεται κυριολεκτικά σε Ήφαιστο. Το Υπουργείο τού δίνει το «σφυρί» (το Webex) και του ζητά να «καρφώσει» τον μαθητή του (βάζοντάς του απουσία ή αποκλείοντάς τον). Αν αρνηθεί, διώκεται ο ίδιος. Αν υπακούσει, νιώθει ότι προδίδει τα παιδιά και τον παιδαγωγικό του ρόλο, γινόμενος όργανο καταστολής.

4. Η «Διανοητική Σχισμή» του Εκπαιδευτικού

Στο έργο, ο Ήφαιστος μισεί την ίδια του την τέχνη («ώ χερωνεξία μισητά» - καταραμένο να είναι το επάγγελμά μου) επειδή χρησιμοποιείται για να βασανίσει.
Σήμερα, πολλοί καθηγητές νιώθουν απογοήτευση για το λειτούργημά τους, καθώς βλέπουν ότι αντί να μορφώνουν και να εμπνέουν, εξαναγκάζονται να γίνουν διαχειριστές κρίσεων, αστυνόμοι και γραφειοκράτες. Η πίεση να πειθαρχήσουν τη νεολαία τούς στερεί τη χαρά της διδασκαλίας.

Ο Έλληνας εκπαιδευτικός είναι ένας τραγικός χαρακτήρας στο σύγχρονο θέατρο της παιδείας. Θέλει να είναι με το μέρος του Προμηθέα (της προόδου και των μαθητών), αλλά οι αλυσίδες της κρατικής επιβολής τον αναγκάζουν να παίζει τον ρόλο του δεσμοφύλακα. Κάθε φορά που ένας καθηγητής προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στο υπηρεσιακό καθήκον και την παιδαγωγική του συνείδηση, επαναλαμβάνει τα λόγια του Ηφαίστου: «Εγώ το κάνω αναγκαστικά, γιατί ο λόγος του Δία είναι βαρύς»

Αυτή η ηθική σύγκρουση οδηγεί συχνά σε μεγάλες απεργίες των εκπαιδευτικών (όπως αυτές της ΟΛΜΕ/ΔΟΕ).

1. Ο ορισμός του Μαξ Βέμπερ και η σύνδεση με το έργο

Σύμφωνα με τον Βέμπερ, το σύγχρονο κράτος είναι ο μόνος οργανισμός που κατέχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί φυσική βία (μέσω του στρατού, της αστυνομίας και των δικαστηρίων) μέσα σε μια συγκεκριμένη επικράτεια.

• Στον Προμηθέα Δεσμώτη: Το Κράτος και η Βία δεν δρουν αυτοβούλως· είναι οι επίσημοι εκτελεστές της θέλησης του Δία (της κεντρικής εξουσίας). Η Βία δεν είναι ένας τυχαίος εγκληματίας ή ένας παράνομος όχλος· είναι η «θεσμοθετημένη», «νόμιμη» (σύμφωνα με το δίκαιο του Δία) δύναμη καταστολής.

2. Γιατί η Βία είναι βουβή;

Όπως αναφέραμε, η Βία στο έργο είναι «κωφό πρόσωπο» (δεν μιλάει). Αυτό εξυπηρετεί απόλυτα την έννοια του κρατικού μονοπωλίου της βίας:

• Η βία δεν χρειάζεται επιχειρήματα: Το Κράτος (η πολιτική εξουσία) αναλαμβάνει να μιλήσει, να εκτοξεύσει απειλές, να εκλογικεύσει την τιμωρία και να επικαλεστεί τον νόμο. Αντίθετα, η Βία απλώς ενεργεί.
• Στη σύγχρονη πραγματικότητα, όταν το κράτος επιστρατεύει την καταστολή (π.χ. ΜΑΤ, αύρες, δακρυγόνα), η δράση αυτή είναι «βουβή» – δεν επιδέχεται διάλογο ή διαπραγμάτευση εκείνη τη στιγμή. Είναι η καθαρή επιβολή ισχύος.

3. Το Κράτος νομιμοποιεί τη Βία

Στην τραγωδία, το Κράτος και η Βία είναι αχώριστοι σύντροφοι. Αυτό μας δείχνει ότι η πολιτική εξουσία (Κράτος) και η φυσική καταστολή (Βία) αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος:

• Το Κράτος χωρίς τη Βία θα ήταν ανίσχυρο να επιβάλει τις αποφάσεις του (δεν θα μπορούσε να δέσει τον Προμηθέα).
• Η Βία χωρίς το Κράτος θα ήταν απλή εγκληματικότητα ή αναρχία. Όταν όμως η Βία υπηρετεί το Κράτος, βαφτίζεται «έννομη τάξη».

4. Η σύγκρουση με τον Προμηθέα (Το δίκαιο της Εξουσίας vs Το δίκαιο της Ηθικής)

Ο Προμηθέας τιμωρείται επειδή παραβίασε το κρατικό μονοπώλιο του Δία πάνω σε ένα ζωτικό αγαθό: τη φωτιά (τη γνώση, την τεχνολογία, την πρόοδο). Ο Δίας θεωρούσε ότι μόνο η εξουσία έχει το δικαίωμα να ορίζει τις τύχες των ανθρώπων.
Όταν οι μαθητές, οι φοιτητές ή οι εργαζόμενοι σήμερα προβαίνουν σε καταλήψεις ή απεργίες, το κράτος συχνά τους κατηγορεί για «παράνομη βία» ή «αυθαιρεσία», ακριβώς επειδή αμφισβητούν το δικό του αποκλειστικό προνόμιο να ορίζει τους κανόνες της κοινωνικής ζωής.

Όταν βλέπουμε σήμερα την αστυνομία να επεμβαίνει σε μια διαδήλωση ή μια κατάληψη, βλέπουμε στην πράξη το «κρατικό μονοπώλιο της βίας». Ο Αισχύλος, 2.500 χρόνια πριν, είχε ήδη συλλάβει αυτή την πολιτική αλήθεια, δείχνοντας ότι η εξουσία, στην πιο καθαρή και αυταρχική της μορφή, χρειάζεται πάντα τη Βία ως τυφλό και σιωπηλό όργανο για να διατηρήσει την κυριαρχία της.

Αν το Κράτος και η Βία είναι τα ωμά εργαλεία επιβολής, η Σύνεση (η φρόνηση, η λογική) και η Πειθώ (ο δημοκρατικός διάλογος, η συναίνεση) είναι τα απαραίτητα αντίδοτα που μπορούν να συγκρατήσουν, να εξανθρωπίσουν ή και να καταστείλουν την αυθαίρετη κρατική βία.

Ας δούμε πώς λειτουργεί αυτή η δυναμική μέσα από το παράδειγμα του Κρέοντα και πώς συνδέεται με τη σύγχρονη πραγματικότητα:

1. Ο Κρέων και η απόρριψη της Σύνεσης

Στην Αντιγόνη του Σοφοκλή, ο Κρέων ξεκινά ως ένας ηγέτης που επικαλείται τη σταθερότητα της πόλης (το κοινό καλό). Όμως, πολύ γρήγορα εκτρέπεται στην τυραννία επειδή ταυτίζει τον νόμο του κράτους με το προσωπικό του εγώ.

• Η καταγγελία του Χορού (Η Έξοδος): Στους τελευταίους στίχους του έργου, ο Χορός λέει το περίφημο: «Πολλώ το φρονείν ευδαιμονίας πρώτον υπάρχει» (Η σύνεση/το φρονείν είναι το πρώτο και κυριότερο θεμέλιο της ευτυχίας).
• Ο Κρέων έχασε τα πάντα (γιο, γυναίκα, αξιοπρέπεια) όχι επειδή δεν είχε δύναμη –είχε όλη τη δύναμη της Θήβας– αλλά επειδή του έλειπε η σύνεση να υποχωρήσει όταν έπρεπε. Η βία του γύρισε μπούμερανγκ.

2. Η Πειθώ ως το «Όπλο» ενάντια στη Βία

Στο αρχαίο ελληνικό δράμα, η Πειθώ είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να σταματήσει το τυφλό Κράτος. Στην Αντιγόνη, η Πειθώ εμφανίζεται μέσα από τρία πρόσωπα που προσπαθούν να «νουθετήσουν» την κρατική βία του Κρέοντα, αλλά αποτυγχάνουν:

• Ο Αίμονας: Εκπροσωπεί την πολιτική σύνεση. Λέει στον πατέρα του ότι η πόλη ψιθυρίζει υπέρ της Αντιγόνης και τον συμβουλεύει να μην είναι σαν το δέντρο που δεν λυγίζει στην καταιγίδα και ξεριζώνεται. Ο Αίμονας προτείνει τη δημοκρατική πειθώ, αλλά ο Κρέων απαντά με το μονοπώλιο της βίας («Η πόλη θα μου πει πώς να κυβερνήσω;»).
• Ο Τειρεσίας: Εκπροσωπεί τη θεϊκή/συμπαντική σύνεση. Προειδοποιεί τον Κρέοντα για τα μιασμένα θυσιαστήρια.
• Ο Φύλακας/Χορός: Εκπροσωπούν τον φόβο του απλού πολίτη απέναντι στην κρατική αυθαιρεσία.

Όταν η Πειθώ αποτυγχάνει, η τραγωδία γίνεται αναπόφευκτη.

3. Η Πειθώ και η Σύνεση ως σύγχρονα εργαλεία «καταστολής» της κρατικής βίας

Μεταφέροντας αυτή τη δυναμική στο σήμερα και στις μαθητικές/κοινωνικές διαμαρτυρίες που συζητήσαμε, η Σύνεση και η Πειθώ αποτελούν τα μοναδικά αναχώματα απέναντι στον κρατικό αυταρχισμό:

• Η Σύνεση της Κοινωνίας (Πολιτική Ανυπακοή): Όπως η Αντιγόνη επιστράτευσε τη δική της ηθική σύνεση απέναντι στον παραλογισμό του Κρέοντα, έτσι και οι σύγχρονες διαμαρτυρίες (μαθητών, φοιτητών) αποτελούν μια πράξη «συλλογικής σύνεσης». Η κοινωνία υπενθυμίζει στο κράτος ότι ένας νόμος δεν είναι δίκαιος απλώς και μόνο επειδή ψηφίστηκε, αν έρχεται σε σύγκρουση με το κοινό περί δικαίου αίσθημα (π.χ. υποβάθμιση παιδείας, ακρίβεια).
• Η Πειθώ ως Θεσμικός Διάλογος: Στις σύγχρονες δημοκρατίες, το κράτος οφείλει να χρησιμοποιεί την Πειθώ (διαβούλευση, ουσιαστικός διάλογος με τους μαθητές και τους καθηγητές) και όχι τη Βία (ΜΑΤ, Webex/απουσίες, εισαγγελείς). Όταν μια κυβέρνηση αρνείται να πείσει και επιλέγει να επιβάλει, συμπεριφέρεται όπως ο Κρέων.

Το Διαχρονικό Μάθημα

Η σύνδεση του Προμηθέα με την Αντιγόνη μας δείχνει το εξής: Η ωμή βία (του Δία ή του Κρέοντα) έχει ημερομηνία λήξης. Ο Προμηθέας ξέρει ότι ο Δίας θα πέσει αν δεν αποκτήσει σύνεση, και ο Κρέων καταστρέφεται στο τέλος του έργου.

Το κράτος που βασίζεται μόνο στο «μονοπώλιο της βίας» και αγνοεί την «πειθώ» των πολιτών του, είναι καταδικασμένο να παράγει τραγωδίες. Η νεολαία που διαμαρτύρεται, στην ουσία, απαιτεί από την εξουσία αυτό ακριβώς που της έλειπε του Κρέοντα: Σύνεση για το μέλλον και αυτιά ανοιχτά στην Πειθώ.

Όταν οι Sex Pistols τραγουδούσαν το 1977 το "God Save the Queen" με τη διαβόητη επωδό "No Future for you", αποτύπωναν την οργή μιας νεολαίας που βρισκόταν αντιμέτωπη με τη ραγδαία αποβιομηχάνιση, την ανεργία και την κατάρρευση του μεταπολεμικού οικονομικού ονείρου στην Ευρώπη. 

Ωστόσο, ανάμεσα στο τότε "No Future" και το σημερινό «Καμία Προοπτική» των μαθητών, υπάρχουν τρεις συγκλονιστικές διαφορές που συνδέονται άμεσα με το δράμα του Προμηθέα Δεσμώτη:

1. Από τον Μηδενισμό στην Πολιτική Διεκδίκηση

• Τότε (1970s): Το "No Future" είχε έντονα μηδενιστικά (nihilistic) και αυτοκαταστροφικά χαρακτηριστικά. Ήταν μια αντίδραση οργής, χάους και σαρκασμού απέναντι σε ένα σύστημα που απέκλειε τους νέους. Η νεολαία απαντούσε με την άρνηση να συμμετάσχει στο κοινωνικό γίγνεσθαι. 
• Σήμερα: Οι μαθητές που διαδηλώνουν στους δρόμους της Ευρώπης και της Ελλάδας δεν είναι μηδενιστές. Δεν αρνούνται το μέλλον· απαιτούν να τους επιστραφεί. Η διαμαρτυρία τους είναι βαθιά πολιτική και προμηθεϊκή: ζητούν καλύτερα σχολεία, φθηνότερη ζωή, προστασία του περιβάλλοντος και κοινωνική δικαιοσύνη. Συμπεριφέρονται ως «Προμηθείς» που παλεύουν να φέρουν ξανά το φως της ελπίδας.

2. Ο Βράχος του Καυκάσου έγινε Οικονομικός και Κλιματικός

Το παλιό "No Future" πήγαζε κυρίως από την κοινωνική περιθωριοποίηση και την οικονομική ύφεση. Το σύγχρονο «Καμία Προοπτική» είναι πολύ πιο ασφυκτικό και πολυεπίπεδο:]

• Η οικονομική αλυσίδα: Η ακρίβεια και ο πληθωρισμός στερούν από τους νέους τη δυνατότητα να ονειρευτούν ακόμη και τη βασική ανεξαρτητοποίηση (στέγαση, σπουδές).
• Η κλιματική αλυσίδα: Για τη Γενιά Ζ, το "No Future" έχει και κυριολεκτική σημασία λόγω της κλιματικής κρίσης. Νιώθουν αλυσοδεμένοι σε έναν πλανήτη που φλέγεται, θύματα της αδιαφορίας των σύγχρονων «Διάδων» (της πολιτικής και οικονομικής ελίτ).
  

3. Η Απάντηση του «Κράτους»: Από την Περιθωριοποίηση στην Ποινικοποίηση

Στη δεκαετία του '70, η κρατική εξουσία αντιμετώπισε το Punk κυρίως ως πολιτισμική απειλή, λογοκρίνοντας τη μουσική του ή περιθωριοποιώντας τους εκφραστές του.
Σήμερα, επειδή οι μαθητές διεκδικούν θεσμικά και μαζικά (μέσα από καταλήψεις, πορείες και συλλογικές δράσεις), το σύγχρονο «Κράτος» και η «Βία» επιστρατεύουν σκληρούς νομικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς (ΜΑΤ, ποινικοποίηση των καταλήψεων, τηλεκπαίδευση-τιμωρία, συλλήψεις γονέων). Η εξουσία δεν προσπαθεί απλώς να τους αγνοήσει, αλλά να τους λυγίσει, όπως ακριβώς προσπάθησε ο Δίας με τον Προμηθέα.

Η Προφητεία του Τζόνι Ρότεν

Όπως είχε δηλώσει ο τραγουδιστής των Sex Pistols, Τζόνι Ρότεν (Johnny Rotten): «Αυτή η φράση, το "no future", ήταν προφητική. Αν δεν πάρεις το μέλλον στα χέρια σου, τότε δεν θα έχεις μέλλον». 

Αυτό ακριβώς κάνουν οι σημερινοί μαθητές στην Ευρώπη και την Ελλάδα. Αναγνωρίζουν ότι το σύστημα τους προορίζει για ένα σύγχρονο "No Future" και, αρνούμενοι να γίνουν τα παθητικά θύματα στον βράχο της απάθειας, βγαίνουν στον δρόμο για να ανατρέψουν την προφητεία και να επιβάλουν τη δική τους Σύνεση στην αλαζονεία της εξουσίας.