Πρωταγόρας: ένα από τα πιο συναρπαστικά κεφάλαια της αρχαίας ελληνικής γραμματείας

 

Η αποτίμηση του χαμένου συγγράμματος «Περί θεών» του Πρωταγόρα αποτελεί ένα από τα

πιο συναρπαστικά κεφάλαια της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, καθώς εισάγει για πρώτη φορά στην ιστορία

της δυτικής σκέψης τον συστηματικό αγνωστικισμό. 

Η περίφημη εναρκτήρια φράση του έργου, η οποία διασώθηκε από μεταγενέστερους συγγραφείς, αναφέρει:

«Περὶ μὲν θεῶν οὐκ ἔχω εἰδέναι, οὔθ' ὡς εἰσὶν οὔθ' ὡς οὐκ εἰσὶν οὔθ' ὁποῖοί τινες ἰδέαν· πολλὰ γὰρ τὰ κωλύοντα εἰδέναι ἥ τ' ἀδηλότης καὶ βραχὺς ὢν ὁ βίος τοῦ ἀνθρώπου.»
(Για τους θεούς δεν μπορώ να ξέρω ούτε αν υπάρχουν ούτε αν δεν υπάρχουν, ούτε τι λογής είναι στην όψη· διότι πολλά είναι τα εμπόδια που με αποτρέπουν από το να γνωρίζω, με κυριότερα το σκοτεινό του ζητήματος και τη συντομία της ανθρώπινης ζωής). 

Η Φιλοσοφική Αποτίμηση

Η σύγχρονη και η αρχαία φιλοσοφική έρευνα προσεγγίζουν τη θέση αυτή μέσα από τρεις βασικούς άξονες:

1. Γνωσιολογικός Αγνωστικισμός (Όχι Αθεΐα): Αν και στην αρχαιότητα ο Πρωταγόρας κατηγορήθηκε ως «άθεος», η δήλωσή του δεν είναι οντολογική (δεν αρνείται την ύπαρξη των θεών), αλλά καθαρά γνωσιολογική. Χρησιμοποιεί το ρήμα εἰδέναι (γνωρίζω με βεβαιότητα και αποδείξεις). Επισημαίνει δηλαδή τα όρια της ανθρώπινης λογικής και των αισθήσεων, θέτοντας το θείο εκτός του πεδίου της έγκυρης επιστημονικής γνώσης. 
2. Σύνδεση με το «Πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος»: Η θέση του για τους θεούς απορρέει οργανικά από τη σχετικοκρατία του (ρελατιβισμός). Εφόσον ο άνθρωπος είναι το μέτρο όλων των πραγμάτων, η αντικειμενική αλήθεια για οντότητες που ξεπερνούν την ανθρώπινη εμπειρία είναι ανέφικτη. 
3. Ο Κοινωνικός και Χρηστικός Ρόλος της Θρησκείας: Αν και αγνωστικιστής, ο Πρωταγόρας δεν απέρριπτε τη θρησκευτική λατρεία. Στον «Μύθο του Πρωταγόρα» (στον ομώνυμο πλατωνικό διάλογο), παρουσιάζει το θρησκευτικό συναίσθημα ως ένα πολιτισμικό εργαλείο που διακρίνει τον άνθρωπο από τα ζώα και βοηθά στη συνοχή της κοινωνίας μέσω της «αιδούς» και της «δίκης». Η θρησκεία, επομένως, αποτιμάται για την κοινωνική της χρησιμότητα (φερεγγυότητα της πόλης) και όχι για τη δογματική της αλήθεια.
4. Δίωξη και Λογοκρισία:

Μυστικισμός: Πλάτων, Άριστοτέλης, Γαληνός και Ρουμί.

 Ο Πλάτων

στην εισαγωγή του Μασναβί: Ο «Γιατρός της Υπερηφάνειας»

Η πιο διάσημη και άμεση αναφορά στον Πλάτωνα γίνεται στην αρχή κιόλας του πρώτου βιβλίου του Μεσναβί

 στο εισαγωγικό ποίημα που υμνεί τον Έρωτα/Θεία Αγάπη (Ishq): 

«Χαίρε, ω Έρωτα, που μας φέρνεις τόσο κέρδος — εσύ που είσαι ο γιατρός όλων των δεινών μας,
Η θεραπεία της περηφάνειας και της ματαιοδοξίας μας, ο Πλάτων μας και ο Γαληνός μας!»

Η αναφορά αυτή είναι συγκλονιστική για την ισλαμική παράδοση: αντί ο Ρουμί να ξεκινήσει το βιβλίο του με τους καθιερωμένους επαίνους προς πολιτικούς ή θρησκευτικούς ηγέτες, τοποθετεί τον Πλάτωνα (μαζί με τον γιατρό Γαληνό) στην κορυφή ως σύμβολα πνευματικής και ψυχικής θεραπείας. Ο Πλάτων εδώ συμβολίζει τον «γιατρό της ψυχής» που θεραπεύει το ανθρώπινο εγώ.

Ο όρος «Aflatun al-Ilahi» (στα αραβικά: أفلاطون الإلهي) σημαίνει «ο Θείος Πλάτων» και αποτελεί τον τιμητικό τίτλο με τον οποίο οι μεσαιωνικοί μουσουλμάνοι στοχαστές και φιλόσοφοι αναφέρονταν στον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο Πλάτωνα. 

Το Συριακό Παλίμψηστο του Γαληνού (Syriac Galen Palimpsest - SGP)

 Το Συριακό Παλίμψηστο του Γαληνού

(Syriac Galen Palimpsest - SGP) είναι ένα από τα σημαντικότερα χειρόγραφα παγκοσμίως, καθώς αποκαλύπτει τον κρίσιμο ρόλο της συριακής γλώσσας ως «γέφυρας» για τη μετάδοση της αρχαίας ελληνικής ιατρικής στον αραβικό και ισλαμικό κόσμο (και έπειτα στη Δύση).

1. Τι είναι το Παλίμψηστο

;

Πρόκειται για έναν χειρόγραφο κώδικα διπλής χρήσης:

• Το αρχικό κείμενο (Undertext - 9ος αιώνας / 6ος αιώνας): Γραμμένο στα συριακά, περιέχει τη μετάφραση του 6ου αιώνα (από τον Σέργιο του Ρες-Αΐνα / Sergius of Resh 'Ayna) του κορυφαίου φαρμακευτικού έργου του Γαληνού, «Περί απλών φαρμάκων» (On Simple Drugs / Perì haplôn pharmákōn). 
• Το επικάλυμμα (Overtext - 11ος αιώνας): Δύο αιώνες αργότερα, καθώς η περγαμηνή ήταν πολύτιμη, οι μοναχοί (πιθανώς στη Μονή του Αγίου Ηλία στο Μαύρο Όρος ή αργότερα στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά) έσβησαν/ξύσαν το αρχικό ιατρικό κείμενο και έγραψαν πάνω του ένα χριστιανικό λειτουργικό κείμενο, το Οκτώηχο (Octṓēchos). 

2. Η Διαδρομή και η «Ανάσταση» του Κειμένου

Γερμανία: Θεοί και Θεές στην Πύλη του Βρανδεμβούργου

 Πύλη του Βρανδεμβούργου: Αν και οι περισσότεροι επισκέπτες κοιτάζουν ψηλά την Κουαντρίγκα (το άρμα της θεάς Νίκης-τέθριππο),

ολόκληρη η  διακόσμηση στο εσωτερικό της Πύλης είναι αφιερωμένη αποκλειστικά στον Ηρακλή. 

Η Πύλη

κατασκευάστηκε μεταξύ 1788 και 1791 υπό την καθοδήγηση του αρχιτέκτονα Carl Gotthard Langhans, ο οποίος εμπνεύστηκε από τα Προπύλαια της Ακρόπολης των Αθηνών. 

Τα σχέδια των αναγλύφων έγιναν από τον ζωγράφο Bernhard Rode και σκαλίστηκαν από μια ομάδα κορυφαίων γλυπτών της εποχής. Η επιλογή του Ηρακλή δεν ήταν τυχαία: οι άθλοι, η υπεράνθρωπη δύναμη και η επιμονή του ήρωα χρησιμοποιήθηκαν ως πολιτική αλληγορία.

 1. Η Κουαντρίγκα: Από την Ειρήνη στη Νίκη.

 2. Το μνημειώδες Ανάγλυφο της Αττικής (Attikarelief).

 3. Οι Θεοί-Φύλακες στις Πτέρυγες της Πύλης.

 Όλος αυτός ο μυθολογικός διάκοσμος χρησιμοποιήθηκε από τους Πρώσους ηγεμόνες για να στείλει ένα σαφές πολιτικό μήνυμα:

Gods in Color-Ο περίφημος «Τοξότης της Αίγινας»

 

Ο περίφημος

«Τοξότης της Αίγινας»

 

(που ταυτίζεται με τον Τρώα πρίγκιπα Πάρη) από το δυτικό αέτωμα του Ναού της Αφαίας στην Αίγινα 

(περ. 480 π.x.x.) αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά παγκόσμια σύμβολα για τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής πολυχρωμίας. Τα γλυπτά του ναού φυλάσσονται στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου.
Μέσα από πρωτοποριακές επιστημονικές αναλύσεις και τη διάσημη διεθνή έκθεση «Gods in Color» (Σε χρώμα) των Vinzenz Brinkmann και Ulrike Koch-Brinkmann, η εντυπωσιακή και εξαιρετικά πλούσια χρωματική παλέτα του Τοξότη έχει

Άρχαϊκό μειδίαμα

  Στην αρχαία 'Ελλάδα το χαμόγελο λειτουργούσε ως ένδειξη ότι το

άγαλμα είναι «ζωντανό»

γεμάτο ενέργεια, υγεία και πνευματική ζωτικότητα. Ήταν ο τρόπος του καλλιτέχνη να εμφυσήσει ψυχή στο μάρμαρο.

 Αυτό εξηγεί γιατί το μειδίαμα υπάρχει ακόμη και σε αγάλματα πολεμιστών που πεθαίνουν, υποδηλώνοντας την ηρωική τους ζωτικότητα μέχρι την τελευταία στιγμή.

 Το μειδίαμα αντανακλούσε την «αρετή» και την ιδανική κατάσταση της ανώτερης κοινωνικής τάξης της εποχής. 

Συμβόλιζε την εσωτερική ισορροπία, την ευγένεια, την ψυχική ανθεκτικότητα και την απόλυτη γαλήνη που ξεπερνούσε τα ανθρώπινα πάθη, πλησιάζοντας τη θεία φύση.

Μεγάλη Έλλάδα-«Καλώς ήρτετε!»

 

«Καλώς

ήρτετε!»

Κρότων

Η παραδοσιακή φράση υποδοχής με την οποία καλωσορίζουν τους Έλληνες («τα αδέρφια τους» όπως λένε), κρατώντας ζωντανό τον δεσμό του αίματος και της κοινής ιστορίας.

Η Αρχαιότητα και η Μεγάλη Ελλάδα (Magna Graecia)

 Β' (Δεύτερος) Ελληνικός Αποικισμός : Ήταν το οργανωμένο μεταναστευτικό κίνημα των ελληνικών πόλεων-κρατών προς τα δυτικά. Αυτό το κύμα ίδρυσε τις αποικίες στην Καλαβρία και τη Σικελία, δημιουργώντας τη Μεγάλη Ελλάδα (Magna Graecia)

 Κατά τη διάρκεια της διαμονής του στην περιοχή, ο Ηρακλής φιλοξενήθηκε από τον ντόπιο ήρωα

Κρότων

Κρότωνα. Όμως, ένας άλλος κάτοικος, ο Λακίνιος, επιχείρησε να κλέψει τα βόδια. Στη συμπλοκή που ακολούθησε, ο Ηρακλής σκότωσε κατά λάθος τον φίλο του, τον Κρότωνα. Γεμάτος θλίψη, τον έθαψε με τιμές και προφήτευσε ότι στο σημείο εκείνο θα ιδρυθεί μια μέρα μια ένδοξη πόλη που θα έφερε το όνομά του. Πράγματι, αιώνες μετά, οι Αχαιοί ίδρυσαν τον Κρότωνα.

 Το ιταλικό κράτος (με τον νόμο 482/1999)

Τα παιδιά της Άφροδίτης στην NASA

👉 Οι Aphrodite's Child

(Τα Παιδιά της Αφροδίτης) 

ήταν ένα θρυλικό ελληνικό ροκ συγκρότημα που σχηματίστηκε το 1967 από τον Βαγγέλη Παπαθανασίου (Vangelis) και τον Ντέμη Ρούσσο.

1 Η  εξέλιξη της πυραυλικής και της αεροδιαστημικής τεχνολογίας, ξεκίνησε  από την αρχαία ελληνική μηχανική και έφτασε μέχρι τη δημιουργία της NASA και την κατάκτηση της Σελήνης.

  Αν και ο Saturn V χρησιμοποιούσε εξελιγμένα υγρά καύσιμα (όπως υγρό οξυγόνο, κηροζίνη και υγρό υδρογόνο) παράγοντας 7,5 εκατομμύρια λίβρες ώθησης, η βασική φυσική πίσω από τη λειτουργία του είναι ίδια με αυτή της αιολόσφαιρας του Ήρωνα και της περιστεράς του Αρχύτα.

 Η NASA συχνά αναφέρεται στον Αρχύτα και τον Ήρωνα στις ιστορικές της αναδρομές (όπως στα εκπαιδευτικά προγράμματα του NASA Glenn Research Center), καθώς οι συσκευές τους βασίστηκαν στην ίδια ακριβώς αρχή δράσης-αντίδρασης που κινεί και τον γιγαντιαίο Saturn V.

👉 https://www.grc.nasa.gov/www/k-12/rocket/BottleRocket/BCera.htm👈

 Ο Βαγγέλης και η

NASA συνεργάστηκαν κυρίως στο έργο *Μυθωδία*, μια επική χορωδιακή συμφωνία του Έλληνα συνθέτη Βαγγέλη. *Μυθωδία*: Μουσική για την Αποστολή στον Άρη. Το Έργο: Αρχικά γραμμένο το 1993, ο Βαγγέλης επέκτεινε το κομμάτι για την επίσημη κυκλοφορία του το 2001. Η Περίσταση:

Μιά βόλτα στον παράδεισο

 ,

Το Παλάτι του Ελιζέ (Palais de l'Élysée)

και τα Ηλύσια Πεδία (Champs-Élysées) συνδέονται άμεσα, τόσο γεωγραφικά όσο και ιστορικά, αποτελώντας την «καρδιά» της πολιτικής και κοσμικής ζωής της Γαλλίας στο 8ο διαμέρισμα του Παρισιού. 

Το παλάτι χτίστηκε

 

το 1722, αλλά πήρε το όνομα Élysée το 1787 από την κοντινή λεωφόρο των Ηλυσίων Πεδίων, η οποία είχε ήδη ονομαστεί έτσι από τον παράδεισο των αρχαίων Ελλήνων.

 Κατά

Αλεξάνδρου Ανάβασις

 

Ο Μέγας Αλέξανδρος 

έφτασε στην ινδική το 326 π.x.χ, φτάνοντας έως τον ποταμό Υδάσπη όπου συγκρούστηκε με τον βασιλέα Πώρο. Ο Πώρος πολέμησε με απίστευτο σθένος, αρνούμενος να εγκαταλείψει τη μάχη, παρά τα πολλαπλά τραύματά του. Όταν τελικά συνελήφθη και οδηγήθηκε μπροστά στον Αλέξανδρο, ο Μακεδόνας βασιλιάς εντυπωσιάστηκε από το επιβλητικό του ανάστημα (ήταν πάνω από 2 μέτρα) και την αγέρωχη στάση του

Η Εκστρατεία στην Ινδία

• Μάχη του Υδάσπη (326 π.x.x.): Ο Αλέξανδρος νίκησε τον Ινδό βασιλέα Πώρο, ο οποίος διέθετε πολυάριθμο πεζικό και πολεμικούς ελέφαντες. 
• Μετά τη μάχη, εντυπωσιασμένος από τη γενναιότητα του Πώρου, τον άφησε να κυβερνά ως σατράπης. 
• Η στάση του στρατού: Ο Αλέξανδρος αναγκάστηκε να σταματήσει την προέλασή του και να πάρει τον δρόμο της επιστροφής στον ποταμό Ήφαση, καθώς οι Μακεδόνες στρατιώτες του αρνήθηκαν να συνεχίσουν βαθύτερα στην Ινδία λόγω της κούρασης και των συνεχών δυσκολιών. 
• Ίδρυση πόλεων: Στην περιοχή ίδρυσε πόλεις, όπως τη Νίκαια και τα Βουκέφαλα (προς τιμήν του αλόγου του, του Βουκεφάλα). 

Ο διάλογος μεταξύ του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του ηττημένου Ινδού βασιλιά Πώρου μετά τη Μάχη του Υδάσπη  είναι ένας από τους πιο διάσημους, συγκινητικούς και διδακτικούς διαλόγους της παγκόσμιας ιστορίας.

Η σκηνή διασώθηκε από αρχαίους ιστορικούς, όπως