Η "παρεξήγηση" με την Εκκλησία

 Το βίντεο του Κώστα Γαβρά

για τον Παρθενώνα

είναι μια σύντομη ταινία κινουμένων σχεδίων (animation) που παρουσιάζει την ιστορική πορεία του μνημείου, από τη δημιουργία του στην αρχαία Αθήνα μέχρι τις καταστροφές που υπέστη ανά τους αιώνες.

 

Το συγκεκριμένο φιλμ δημιουργήθηκε για τις ανάγκες του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης, όμως προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από την Εκκλησία της Ελλάδος. Ο λόγος ήταν μια σκηνή διάρκειας λίγων δευτερολέπτων, η οποία απεικόνιζε ρασοφόρους (πρώιμους χριστιανούς) να καταστρέφουν τα γλυπτά του Παρθενώνα κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Μετά από πιέσεις, η διοίκηση του μουσείου αφαίρεσε αρχικά τη σκηνή, γεγονός που οδήγησε σε δημόσια διαμαρτυρία του ίδιου του Κώστα Γαβρά, ο οποίος έκανε λόγο για λογοκρισία. Μετά τη γενικευμένη κατακραυγή, η σκηνή αποκαταστάθηκε και το βίντεο προβάλλεται πλέον ολόκληρο.

Ναι, ο Κώστας Γαβράς έχει ιστορικό δίκιο όσον αφορά την ουσία των γεγονότων, καθώς η καταστροφή και ο αποπελεκισμός αρχαίων γλυπτών από χριστιανούς κατά την ύστερη αρχαιότητα και τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους είναι ένα αναμφισβήτητο και επιστημονικά τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός. 

Η ιστορική πραγματικότητα πίσω από τη συγκεκριμένη σκηνή συνοψίζεται στα εξής σημεία:

1. Η μετατροπή του ναού και η καταστροφή των γλυπτών

Όταν ο Παρθενώνας μετατράπηκε σε χριστιανικό ναό (γύρω στον 5ο-6ο αιώνα, ως Παναγία η Αθηνιώτισσα), πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες αρχιτεκτονικές παρεμβάσεις. Στο πλαίσιο αυτό, πολλά από τα αρχαία ανάγλυφα και τις μετόπες υπέστησαν «απολάξευση» (σφυρηλατήθηκαν άγρια για να παραμορφωθούν τα πρόσωπα και τα σώματα των αρχαίων θεών και ηρώων, επειδή θεωρούνταν ειδωλολατρικά). Οι αρχαιολόγοι επιβεβαιώνουν ότι οι καταστροφές αυτές έγιναν σκόπιμα από ανθρώπους της εποχής εκείνης.

2. Η «εξαίρεση» που επιβεβαιώνει τον κανόνα

Σχεδόν όλες οι μετόπες της ανατολικής, της δυτικής και της βόρειας πλευράς καταστράφηκαν εσκεμμένα. Η μόνη που διασώθηκε σχεδόν ανέπαφη στη βόρεια πλευρά ήταν η 32η μετόπη, και αυτό συνέβη επειδή οι πρώτοι χριστιανοί τη παρερμήνευσαν: θεώρησαν ότι η μορφή της Αθηνάς και της Ήρας που απεικονίζονταν εκεί έμοιαζε με τη σκηνή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.

3. Το ζήτημα της ενδυμασίας (Η παρεξήγηση με την Εκκλησία)

Η ένσταση της Εκκλησίας της Ελλάδος 👉δεν βασιζόταν στην άρνηση των καταστροφών αυτών καθαυτών👈, αλλά στην οπτική αναπαράσταση. Οι φιγούρες στο animation του Γαβρά 👉φορούσαν μαύρους μανδύες.

• Η Εκκλησία θεώρησε ότι οι φιγούρες αυτές παρέπεμπαν σε σύγχρονους ορθόδοξους ιερείς ή καλόγερους, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η επίσημη Εκκλησία κατέστρεφε τα μνημεία. 
• Η ιστορική πραγματικότητα είναι ότι οι καταστροφές έγιναν κυρίως από όχλους φανατικών οχριστιανών ή μοναχών (όπως συνέβαινε συχνά τότε σε όλη την αυτοκρατορία, π.χ. στο Σεράπειο της Αλεξάνδρειας). Ο ίδιος ο Γαβράς ξεκαθάρισε ότι το βίντεο δείχνει «ανθρώπους της εποχής εκείνης με ράσα» (παλαιοχριστιανούς) και όχι το σημερινό ιερατείο, γεγονός που οδήγησε και στην αποκατάσταση της σκηνής. 

Συνεπώς, το βίντεο αποδίδει με ακρίβεια τη μοίρα του μνημείου, δείχνοντας ότι ο Παρθενώνας δεν υπέστη πλήγματα μόνο από τον Μοροζίνι ή τον Λόρδο Έλγιν, αλλά και από τη θρησκευτική μισαλλοδοξία των πρώτων χριστιανικών αιώνων καθώς και την βίαια επιβολή του χριστιανισμού.