Μυστικισμός: Πλάτων, Άριστοτέλης, Γαληνός και Ρουμί.

 Ο Πλάτων

στην εισαγωγή του Μασναβί: Ο «Γιατρός της Υπερηφάνειας»

Η πιο διάσημη και άμεση αναφορά στον Πλάτωνα γίνεται στην αρχή κιόλας του πρώτου βιβλίου του Μεσναβί

 στο εισαγωγικό ποίημα που υμνεί τον Έρωτα/Θεία Αγάπη (Ishq): 

«Χαίρε, ω Έρωτα, που μας φέρνεις τόσο κέρδος — εσύ που είσαι ο γιατρός όλων των δεινών μας,
Η θεραπεία της περηφάνειας και της ματαιοδοξίας μας, ο Πλάτων μας και ο Γαληνός μας!»

Η αναφορά αυτή είναι συγκλονιστική για την ισλαμική παράδοση: αντί ο Ρουμί να ξεκινήσει το βιβλίο του με τους καθιερωμένους επαίνους προς πολιτικούς ή θρησκευτικούς ηγέτες, τοποθετεί τον Πλάτωνα (μαζί με τον γιατρό Γαληνό) στην κορυφή ως σύμβολα πνευματικής και ψυχικής θεραπείας. Ο Πλάτων εδώ συμβολίζει τον «γιατρό της ψυχής» που θεραπεύει το ανθρώπινο εγώ.

Ο όρος «Aflatun al-Ilahi» (στα αραβικά: أفلاطون الإلهي) σημαίνει «ο Θείος Πλάτων» και αποτελεί τον τιμητικό τίτλο με τον οποίο οι μεσαιωνικοί μουσουλμάνοι στοχαστές και φιλόσοφοι αναφέρονταν στον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο Πλάτωνα. 

Η προσθήκη του επιθέτου «al-Ilahi» (Θείος ή Θεολόγος) δεν υποδηλώνει λατρεία, αλλά αντανακλά τον βαθύ σεβασμό των ισλαμικών μελετητών προς τη μεταφυσική του Πλάτωνα, η οποία εστίαζε στον άυλο κόσμο των Ιδεών, την αθανασία της ψυχής και την ύπαρξη ενός μοναδικού Δημιουργού, στοιχεία που θεωρήθηκαν απόλυτα συμβατά με τον ισλαμικό μονοθεϊσμό (Tawhid). 

Η παρουσία του Πλάτωνα και της ελληνικής φιλοσοφίας (Falsafa) στον ισλαμικό κόσμο αναπτύχθηκε μέσα από συγκεκριμένους άξονες:

Το Κίνημα των Μεταφράσεων και η «Εξαραβίωση» του Πλάτωνα

Κατά τη διάρκεια της Χρυσής Εποχής του Ισλάμ (κυρίως τον 8ο έως τον 10ο αιώνα), υπό την προστασία των Αββασιδών χαλίφηδων στη Βαγδάτη, ιδρύθηκε το περίφημο «Οίκος της Σοφίας» (Bayt al-Hikma). Εκεί, σπουδαίοι μεταφραστές (όπως ο χριστιανός Χουνάιν ινμπν Ισχάκ) μετέφρασαν τα έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη από τα ελληνικά και τα συριακά στα αραβικά.

Η επίδραση του Νεοπλατωνισμού

Οι μουσουλμάνοι φιλόσοφοι δεν γνώρισαν τον Πλάτωνα απομονωμένο, αλλά μέσα από το πρίσμα του Νεοπλατωνισμού (των μεταγενέστερων σχολίων του Πλωτίνου και του Πρόκλου). Μάλιστα, ένα κείμενο γνωστό ως «Θεολογία του Αριστοτέλη», το οποίο επηρέασε βαθύτατα το Ισλάμ, ήταν στην πραγματικότητα τμήματα από τις Εννεάδες του Πλωτίνου. Αυτή η σύνθεση επέτρεψε στους ισλαμικούς στοχαστές να εναρμονίσουν τη λογική του Αριστοτέλη με τη μεταφυσική του «Θείου Πλάτωνα».

Πώς ενσωματώθηκε ο «Θείος Πλάτων» στην Ισλαμική Σκέψη

Μεγάλοι ισλαμικοί φιλόσοφοι χρησιμοποίησαν το πλατωνικό έργο για να ερμηνεύσουν τη δική τους θεολογία:

• Αλ-Φαράμπι (Al-Farabi): Βασιζόμενος στην Πολιτεία του Πλάτωνα, έγραψε το έργο «Η Ιδανική Πόλη» (Al-Madina al-Fadila). Εκεί, ταύτισε τον «Φιλόσοφο-Βασιλιά» του Πλάτωνα με τον Ισλαμικό Προφήτη-Νομοθέτη, υποστηρίζοντας ότι ο κυβερνήτης πρέπει να καθοδηγείται από τη θεία αποκάλυψη και τη φιλοσοφική σοφία. 
• Αβικέννας (Ibn Sina): Ενσωμάτωσε την πλατωνική θεωρία για την ψυχή στη δική του μεταφυσική, υποστηρίζοντας την πνευματική φύση και την αθανασία της ψυχής ανεξάρτητα από το υλικό σώμα. 
• Σουχραβαρντί (Suhrawardi) & Η Σχολή του Φωτισμού (Ishraq): Ο ιδρυτής της σχολής αυτής θεωρούσε τον Πλάτωνα ως τον κορυφαίο των «σοφών του φωτός». Η πλατωνική θεωρία των Ιδεών μετατράπηκε σε μια μυστικιστική κοσμολογία, όπου ο Θεός είναι το «Φως των Φωτών». 
•  Ψευδο-Πλατωνικά Κείμενα
  Η φήμη του Πλάτωνα ως «Θείου» ήταν τόσο μεγάλη που κυκλοφόρησαν και πολλά απόκρυφα (ψευδο-πλατωνικά) κείμενα στα αραβικά. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πραγματεία Multaqatāt Aflātūn al-ilāhī («Απανθίσματα του Θείου Πλάτωνος»), μια συλλογή από ηθικά ρητά, σοφίες και φιλοσοφικά αποσπάσματα που αποδίδονταν λανθασμένα στον Πλάτωνα, αλλά βοηθούσαν στη διδασκαλία της ηθικής στον ισλαμικό κόσμo.