Ο γάιδαρος

 Ο Λούκιος ή Όνος

είναι μυθιστοριογραφία του 1ου-2ου αιώνα με τη μορφή της παρωδίας με πολλά λαϊκά στοιχεία, με φραστική ελευθεροστομία και σκαμπρόζικες σκηνές.

 Σατιρίζονται η μαγεία, η μετεμψύχωση, οι περιπλανώμενοι «ιερείς» της «Συρίας θεού» που τους συναντούμε και στο ομώνυμο έργο και η σεξουαλική απληστία μερικών γυναικών.

Το ίδιο το έργο «Λούκιος ή Όνος»

(καθώς και το εκτενέστερο λατινικό αδελφάκι του, ο «Χρυσός Γάιδαρος» του Απουλήιου) δεν ταξινομείται ως παραμύθι, αλλά θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα σωζόμενα μυθιστορήματα της ανθρωπότητας (συγκεκριμένα μια σατιρική, πικαρέσκο νουβέλα). 

Ωστόσο, η σύνδεσή του με την ιστορία των παραμυθιών είναι τεράστια για έναν πολύ συγκεκριμένο λόγο:

Περιέχει το αρχαιότερο καταγεγραμμένο ευρωπαϊκό παραμύθι

Στην εκτενέστερη εκδοχή της ιστορίας (στον «Χρυσό Γάιδαρο» του Απουλήιου), την ώρα που ο γάιδαρος είναι αιχμάλωτος σε μια σπηλιά ληστών, μια ηλικιωμένη γυναίκα διηγείται για να παρηγορήσει μια κοπέλα την ιστορία του «Έρωτα και της Ψυχής».
Αυτή η εμβόλιμη διήγηση θεωρείται από τους μελετητές ως το παλαιότερο γραπτό κλασικό λαϊκό παραμύθι  της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Έχει όλα τα κλασικά μοτίβα που συναντάμε αιώνες μετά στα παραμύθια (όπως στη «Πεντάμορφη και το Τέρας» ή τη «Σταχτοπούτα»): την πανέμορφη κόρη, τις κακές ζηλιάρες αδελφές, τις δοκιμασίες που επιβάλλει μια σκληρή φιγούρα (η Αφροδίτη) και τη μαγική βοήθεια από ζώα ή στοιχεία της φύσης. 

2. Βασίζεται σε αρχέγονες λαϊκές παραδόσεις

Η ίδια η κεντρική πλοκή —ένας άνθρωπος που μεταμορφώνεται σε ζώο λόγω της περιέργειας ή των μαγικών του και πρέπει να περάσει βάσανα για να λυθούν τα μάγια— έχει ξεκάθαρα δομή και ρίζες λαϊκού παραμυθιού. Ιστορίες με γαϊδάρους που έχουν ανθρώπινη συμπεριφορά ή σεξουαλικά υπονοούμενα κυκλοφορούσαν ευρέως ως προφορικές παραδόσεις στην αρχαιότητα πολύ πριν καταγραφούν στο χαρτί.