Ο συρτός είναι ένας από τους αρχαιότερους ελληνικούς χορούς με αδιάλειπτη παρουσία από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, αποτελώντας τη βάση της ελληνικής παραδοσιακής όρχησης. Το όνομά του προέρχεται από το ρήμα «σύρω» (τραβώ), καθώς ο πρωτοχορευτής «σέρνει» τον κύκλο, αλλά και επειδή τα βήματα εκτελούνται «συρτά», χωρίς να χάνεται η επαφή με τη γη.
Ακόμη και το διάσημο συρτάκι (που δημιουργήθηκε το 1964 για την ταινία «Αλέξης Ζορμπάς»)
πήρε το όνομά του ως υποκοριστικό του συρτού, συνδυάζοντας τα αργά συρτά βήματα του χασάπικου με τα γρήγορα πηδηχτά του χασαποσέρβικο.
Αρχαιότητα: Από τις θρησκευτικές πομπές στην Επιγραφή του Επαμεινώνδα
- Μινωική και Μυκηναϊκή εποχή. Οι ρίζες των κύκλιων συρτών χορών εντοπίζονται ήδη στη μινωική Κρήτη. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα (ασπίδα του Αχιλλέα) περιγράφει νέους και νέες να χορεύουν πιασμένοι από τους καρπούς («χεῖρ’ ἐπὶ καρπῷ») σε κύκλο, σχηματίζοντας τον «όρμο» (περιδέραιο).
- Πρώτη γραπτή μαρτυρία . Η παλαιότερη σωζόμενη αναφορά με το ίδιο το όνομα του χορού βρίσκεται στη Βοιωτία (στο όρος Πτώο). Η «Επιγραφή του Επαμεινώνδα» αναφέρει ότι ο τιμώμενος πολίτης τέλεσε με ευλάβεια τις μεγάλες πομπές και «τὴν τῶν συρτῶν πάτριον ὄρχησιν» (τον πατροπαράδοτο χορό των συρτών), αποδεικνύοντας ότι ο χορός ήταν ήδη πανάρχαιος.
Βυζάντιο: Η συνέχεια και η κοινωνική συνοχή
- Κυκλικός σχηματισμός. Παρά τις αρχικές επιφυλάξεις της Εκκλησίας απέναντι στα ειδωλολατρικά έθιμα, ο χορός παρέμεινε ζωντανός τόσο στις λαϊκές γιορτές όσο και στις αυτοκρατορικές εκδηλώσεις.
- Η χρήση του μαντιλιού. Κατά τη βυζαντινή περίοδο καθιερώθηκε η λαβή από τις παλάμες ή με μαντίλι ανάμεσα στους χορευτές—ένα στοιχείο που εξυπηρετούσε τους κοινωνικούς κανόνες της εποχής, ώστε να μην έρχονται σε άμεση επαφή τα χέρια ανδρών και γυναικών, και το οποίο επιβιώνει μέχρι σήμερα.
Τουρκοκρατία: Έκφραση ελευθερίας και συλλογικότητας
- Διατήρηση της ταυτότητας. Στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας, ο συρτός λειτουργούσε ως συνεκτικός κρίκος των κοινοτήτων στα πανηγύρια, τους γάμους και τις μεγάλες θρησκευτικές γιορτές.
- Αυτοσχεδιασμός του πρωτοχορευτή. Ενώ ο υπόλοιπος κύκλος κρατούσε ένα σταθερό, σεμνό και ομοιόμορφο βήμα, ο πρώτος χορευτής απέκτησε την ελευθερία να αυτοσχεδιάζει, να κάνει στροφές και «τσακίσματα», εκφράζοντας την προσωπική του λεβεντιά ή τον πόνο του.
Νεότεροι χρόνοι και Σήμερα: Τοπικές παραλλαγές και παγκόσμια απήχηση
Σήμερα ο συρτός δεν είναι ένας μόνο χορός, αλλά μια ολόκληρη οικογένεια χορών που συναντάται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, προσαρμοσμένη στη μουσική και τη γεωγραφία κάθε τόπου:
- Καλαματιανός (Πανελλήνιος Συρτός). Χορεύεται σε ρυθμό 7/8 (τον αρχαίο «επίτριτο» ρυθμό) και αποτελεί τον πιο αναγνωρίσιμο εθνικό χορό σε όλο τον κόσμο.
- Νησιώτικοι Συρτοί (Αιγαίο & Ιόνιο). Έχουν πιο ανάλαφρο, ρευστό και γρήγορο βηματισμό (συνήθως σε ρυθμό 2/4), θυμίζοντας την κίνηση των κυμάτων.
- Χανιώτικος Συρτός (Κρήτη). Με ρίζες που συνδέονται με τη βυζαντινή παράδοση, ξεχωρίζει για τη μεγαλοπρέπεια και τη δεξιοτεχνία του πρωτοχορευτή.
- Στεριανοί Συρτοί (Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη). Στην ηπειρωτική Ελλάδα συναντάμε πιο βαριά, συγκρατημένα βήματα (όπως το «συρτό στα δύο» και «στα τρία») που συνοδεύουν συχνά ιστορικά και κλέφτικα τραγούδια. ]
Ακόμη και το διάσημο συρτάκι (που δημιουργήθηκε το 1964 για την ταινία «Αλέξης Ζορμπάς») πήρε το όνομά του ως υποκοριστικό του συρτού, συνδυάζοντας τα αργά συρτά βήματα του χασάπικου με τα γρήγορα πηδηχτά του χασαποσέρβικο.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου