Η Τόλμη της Καινοτομίας στη Διπλωματία: Από τον «Ευαγόρα» του Ισοκράτη στις σύγχρονες προκλήσεις της Κύπρου

Όταν αναζητούμε απαντήσεις στα μεγάλα αδιέξοδα της σύγχρονης εποχής, συχνά κοιτάζουμε μόνο μπροστά, αναμένοντας

κάποια απρόσμενη γεωπολιτική συγκυρία. Κι όμως, η πιο διαυγής πυξίδα για το πώς διαχειρίζεται κανείς την ακινησία και την κρίση βρίσκεται χαραγμένη εδώ και σχεδόν δυόμισι χιλιετίες, σε έναν λόγο που γράφτηκε για έναν Κύπριο βασιλιά.

Πρόν από 2390 χρόνια περίπου, ο Αθηναίος ρήτορας Ισοκράτης συνθέτει τον «Ευαγόρα», ένα εγκώμιο για τον ηγεμόνα της αρχαίας Σαλαμίνας – της πόλης που σήμερα στέκει βουβή, λίγα χιλιόμετρα βόρεια της Αμμοχώστου, βιώνοντας τη δική της σύγχρονη δοκιμασία. Στην έβδομη παράγραφο αυτού του έργου, ο Ισοκράτης διατυπώνει μια διαχρονική αλήθεια που ξεπερνά τα όρια της ρητορικής και αγγίζει τον πυρήνα της πολιτικής και της διπλωματίας.

Λέει ο ρήτορας: οι συνετοί άνθρωποι –«οἱ νοῦν ἔχοντες»– δεν πρέπει να υποτάσσονται στη μικροψυχία και τον φθόνο όσων φοβούνται το καινούριο. Διότι, όπως τονίζει, η πρόοδος στις τέχνες και σε κάθε ανθρώπινο έργο δεν έρχεται από εκείνους που μένουν προσκολλημένοι στα καθιερωμένα –«τοῖς καθεστῶσιν ἐμμένοντας»– αλλά από εκείνους που διορθώνουν και τολμούν διαρκώς να μετακινούν ό,τι δεν έχει καλώς –«τοὺς ἐπανορθοῦντας καὶ τολμῶντας ἀεὶ τι κινεῖν τῶν μὴ καλῶς ἐχόντων».

Ας σταθούμε σε αυτή τη φράση: «να τολμούν να κινούν τα μη καλώς έχοντα».

Τι άλλο είναι η διπλωματία, αν όχι η τέχνη του εφικτού και της διαρκούς κίνησης; Και ποια είναι η μεγαλύτερη παγίδα για μια χώρα που βρίσκεται επί δεκαετίες αντιμέτωπη με ένα άλυτο πρόβλημα, όπως η Κύπρος, αν όχι η εμμονή στα «καθεστώτα» — δηλαδή η παγίδευση σε παρωχημένες ρητορικές, σε αδιέξοδα σχήματα και στη μοιρολατρική αποδοχή των τετελεσμένων;

Η Κύπρος σήμερα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Με ένα τμήμα της υπό κατοχή, με τον αρχαιολογικό χώρο της Σαλαμίνας του Ευαγόρα αποκομμένο από τον φυσικό του κορμό, και με τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο να μεταβάλλονται ραγδαία, η στασιμότητα δεν είναι ουδετερότητα· είναι υποχώρηση. Ο χρόνος, όταν δεν αξιοποιείται δημιουργικά, εργάζεται υπέρ του τετελεσμένου της διχοτόμησης.

Εδώ ακριβώς η σκέψη του Ισοκράτη αποκτά εκρηκτική επικαιρότητα, θέτοντας τρεις θεμελιώδεις αρχές για τη σύγχρονη κυπριακή διπλωματία:

Πρώτον, την υπέρβαση της διπλωματικής αδράνειας.
Η επανάληψη των ίδιων μεθόδων με την προσδοκία διαφορετικού αποτελέσματος είναι η επιτομή της προσκόλλησης στα «καθεστώτα». Η σύγχρονη διπλωματία απαιτεί δημιουργική τόλμη: νέες πρωτοβουλίες, σύνδεση του Κυπριακού με τα ευρύτερα ευρωπαϊκά και ενεργειακά συμφέροντα, και αξιοποίηση κάθε διεθνούς βήματος ώστε το ζήτημα να μην αντιμετωπίζεται ως μια «παγωμένη διένεξη», αλλά ως ένα ενεργό ευρωπαϊκό και διεθνές πρόβλημα ασφάλειας και δικαίου.

Δεύτερον, το θάρρος της ηγεσίας απέναντι στον λαϊκισμό.
Ο Ισοκράτης προειδοποιεί ότι ο ηγέτης δεν πρέπει να γίνεται δούλος των εύκολων εντυπώσεων. Στη διπλωματία, κάθε νέα πρόταση, κάθε ελιγμός και κάθε προσπάθεια επανέναρξης του διαλόγου συναντά συχνά την καχυποψία ή τις εύκολες καταγγελίες. Όμως, η αληθινή πολιτική αρετή έγκειται στο να διαπαιδαγωγεί η ηγεσία την κοινωνία, να εξηγεί τα οφέλη της κινητικότητας και να αναλαμβάνει το πολιτικό κόστος προκειμένου να σπάσει το αδιέξοδο.

Τρίτον, τη στρατηγική των συμμαχιών.
Ο ίδιος ο Ευαγόρας δεν ανέτρεψε τα δεδομένα της εποχής του μένοντας απομονωμένος. Αντιθέτως, έχτισε γέφυρες με την Αθήνα και την Αίγυπτο, μετατρέποντας ένα μικρό νησιωτικό βασίλειο σε ρυθμιστικό παράγοντα της Ανατολικής Μεσογείου. Με τον ίδιο τρόπο, η Κυπριακή Δημοκρατία καλείται σήμερα να ενισχύει διαρκώς το διπλωματικό της αποτύπωμα, μετατρέποντας το μέγεθός της από μειονέκτημα σε πλεονέκτημα σταθερότητας και συνεργασίας στην περιοχή.

Ο Ισοκράτης μας υπενθυμίζει ότι η ιστορία δεν γράφεται από τους θεατές των εξελίξεων, αλλά από εκείνους που έχουν το θάρρος να αμφισβητήσουν το αδιέξοδο. Για την Κύπρο, το να «κινήσει τα μη καλώς έχοντα» δεν σημαίνει έκπτωση αρχών· σημαίνει διπλωματική ευφυΐα, εξωστρέφεια και αποφασιστικότητα.

Μόνο έτσι η αρχαία Σαλαμίνα του Ευαγόρα και η σύγχρονη Αμμόχωστος δεν θα παραμείνουν απλώς σύμβολα μιας χαμένης μνήμης, αλλά θα γίνουν η αφετηρία για ένα μέλλον ελευθερίας, επανένωσης και προόδου.