Ο θάνατος του Φειδία

 

Για πρώτη φορά στην ιστορία της αρχαίας ελληνικής τέχνης,

ένας ναός δεν διακοσμείται μόνο με μυθολογικά θέματα, αλλά απεικονίζει τους ίδιους τους πολίτες σε μια πραγματική, ζωντανή στιγμή της πόλης τους.

 

Μέχρι τότε, στα ιερά των αρχαίων Ελλήνων απεικονίζονταν αποκλειστικά θεοί, ήρωες και μυθικές μάχες. Με την πρωτοβουλία του Περικλή και την τέχνη του Φειδία, οι καθημερινοί άνθρωποι της Αθήνας εξυψώθηκαν σε επίπεδο ισάξιο των θεών. 

Στην ανατολική πλευρά της ζωφόρου, οι δώδεκα θεοί του Ολύμπου κάθονται ανάμεσα στους Αθηναίους άρχοντες και πολίτες, παρακολουθώντας την πομπή.

Με αυτόν τον τρόπο, ο Παρθενώνας λειτούργησε ως ένα αιώνιο μνημείο αυτοπεποίθησης, ενότητας και περηφάνιας για ολόκληρη την κοινωνία της Αθήνα.

Σύμφωνα με τη μαρτυρία του αρχαίου ιστορικού Πλούταρχου (Βίοι Παράλληλοι: Περικλής), στην εξωτερική πλευρά της ασπίδας της θεάς Αθηνάς παριστανόταν η Αμαζονομαχία. Ανάμεσα στους πολεμιστές, ο Φειδίας τόλμησε να σκαλίσει δύο «αυτοπορτρέτα»:

• Ο Φειδίας. Απεικόνισε τον εαυτό του ως έναν ηλικιωμένο, φαλακρό άνδρα που σηκώνει ψηλά με τα δύο του χέρια έναν μεγάλο βράχο. Θεωρείται η πρώτη καταγεγραμμένη αυτοπροσωπογραφία στην ιστορία της τέχνης.

• Ο Περικλής. Δίπλα του σμίλεψε τον Περικλή ως έναν επιβλητικό πολεμιστή που μάχεται με μια Αμαζόνα. Το χέρι του Περικλή, το οποίο κρατούσε ένα δόρυ, περνούσε με τέτοιον τρόπο μπροστά από το πρόσωπό του ώστε να κρύβει διακριτικά την ταυτότητά του από μπροστά, αλλά να αποκαλύπτει την ομοιότητα αν το κοιτούσε κανείς από το πλάι.

Οι τραγικές συνέπειες

Οι πολιτικοί αντίπαλοι του Περικλή, μη μπορώντας να πλήξουν ευθέως τον ίδιο, στράφηκαν εναντίον των στενών του φίλων. Αφού πρώτα κατηγόρησαν τον Φειδία για υπεξαίρεση χρυσού (κατηγορία από την οποία αθωώθηκε ζυγίζοντας τα αποσπώμενα χρυσά μέρη του αγάλματος), τον μήνυσαν για ασέβεια εξαιτίας αυτών των δύο πορτρέτων πάνω στο ιερό άγαλμα.

Ο Φειδίας οδηγήθηκε στη φυλακή, όπου και πέθανε, αποτελώντας το πιο διάσημο θύμα των πολιτικών ραδιουργιών της εποχής.

Η εικόνα της επίσκεψης του Περικλή στον Φειδία μπροστά από τη ζωφόρο έμεινε διάσημη και από τον περίφημο πίνακα του 1868 «Ο Φειδίας δείχνει τη ζωφόρο του Παρθενώνα στους φίλους του» του Λώρενς Άλμα-Τάντεμα.