Ο Εύμαιος στην Οδύσσεια

ήταν ο πιστός χοιροβοσκός και δούλος του Οδυσσέα. Ως επικεφαλής των κοπαδιών, διαχειριζόταν τη βασιλική περιουσία κατά την απουσία του κυρίου του. Διέθετε τη δική του ανεξάρτητη προσωπική περιουσία (ένα κτήμα και δούλους που είχε αγοράσει με δικά του χρήματα) και φύλασσε τεράστια κοπάδια που αριθμούσαν εκατοντάδες χοίρους. Είναι το μοναδικό πρόσωπο στην Οδύσσεια στο οποίο ο Όμηρος απευθύνεται στο δέυτερο πρόσωπο: «δι Ευμαίη» = «εσύ, Εύμαιε».
Στην καλύβα του Ευμαίου, με τη θεϊκή επέμβαση της Θεάς Αθηνάς έγινε η αναγνώριση Τηλεμάχου και Οδυσσέα. Μετά από αυτά, ο Εύμαιος οδήγησε τον Οδυσσέα μεταμφιεσμένο σε φτωχό ζητιάνο στο παλάτι, για να ξεγελάσει τους μνηστήρες, και τον παρουσίασε στην Πηνελόπη.
Στο τέλος ο Εύμαιος απέκτησε την ελευθερία του από τον Τηλέμαχο και έγινε ο γενάρχης του γένους των Κολιαδών στην Ιθάκη.
Η δουλεία στην αρχαία Ελλάδα ήταν ένας θεμελιώδης κοινωνικός και οικονομικός θεσμός. Καμία σχέση με σκλάβους.Οι δούλοι θεωρούνταν «έμψυχα όργανα» . Απασχολούνταν σε όλους τους τομείς, από τις οικιακές εργασίες έως τη γεωργία και τα μεταλλεία, καλύπτοντας το 20% έως 40% του πληθυσμού.

Οι κύριες ενέργειές του

Μεταφορά του τόξου: Εισάγει το φονικό όπλο στην αίθουσα της Μνηστηροφονίας. Παρά τις απειλές των μνηστήρων, παραδίδει το τόξο στον μεταμφιεσμένο Οδυσσέα.
Απομόνωση των γυναικών: Διατάζει την Ευρύκλεια να κλειδώσει τις υπηρετριές στα δωμάτιά τους. Έτσι, τις προστατεύει και εμποδίζει την ειδοποίηση των συμμάχων των μνηστήρων.
Αφοπλισμός του Μελάνθιου: Συλλαμβάνει τον προδότη γιδοβοσκό στην αποθήκη όπλων. Μαζί με τον Φιλοίτιο, τον δένουν χειροπόδαρα και τον κρεμούν από το ταβάνι για να μην φέρει άλλα όπλα στους μνηστήρες.
Συμμετοχή στη μάχη: Πολεμά γενναία με το δόρυ του. Σκοτώνει δύο από τους μνηστήρες (τον Ελάτο και τον Αμφιμέδοντα) κατά τη διάρκεια της τελικής αναμέτρησης.

Ηθική και κοινωνική σημασία

Ανατροπή των τάξεων: Ένας σκλάβος (χοιροβοσκός) γίνεται συμπολεμιστής ενός βασιλιά. Ο Όμηρος δείχνει ότι η αξία του ανθρώπου κρίνεται από την αρετή και όχι από την κοινωνική του θέση.
Δικαίωση της πίστης: Η ενεργός συμμετοχή του αποτελεί την ύστατη πράξη αφοσίωσης στον αφέντη του, η οποία ανταμείβεται μετά τη νίκη με την υπόσχεση του Οδυσσέα να τον ελευθερώσει και να τον κάνει "αδελφό" του Τηλέμαχου.