νεο

 Το πιο διαδεδομένο μέσο οικιακού και επαγγελματικού φωτισμού ήταν το πήλινο ή μεταλλικό λυχνάρι. Λειτούργούσε κυρίως με ελαιόλαδο ως καύσιμη ύλη, ενώ σε περιόδους έλλειψης χρησιμοποιούνταν ζωικά λίπη ή φυτικά έλαια. Στο ειδικό στόμιο (μύξα) τοποθετούσαν ένα φυτίλι από λινάρι ή στουπί. Υπήρχαν απλά λυχνάρια καθημερινής χρήσης, αλλά και περίτεχνα, πολυέλαιοι ή κρεμαστά λυχνάρια για τα σπίτια των πιο εύπορων πολιτών.Οι Ρωμαίοι πήραν τον ελληνικό πήλινο λύχνο και τον μετονόμασαν σε lucerna. Ενώ στην Ελλάδα η κατασκευή γινόταν συχνά σε τοπικά, μικρά εργαστήρια, οι Ρωμαίοι οργάνωσαν τη χρήση καλουπιών (moulding) σε τεράστια κλίμακα

Όταν η Ρώμη ήρθε σε επαφή με τον ελληνικό πολιτισμό, υιοθέτησε τις τεχνικές φωτισμού των Ελλήνων, αλλά τις εξέλιξε με τον δικό της χαρακτηριστικό τρόπο: τις μετέτρεψε σε μια μαζική, «βιομηχανική» αυτοκρατορική επιχείρηση.

 Βίντεο:

Stavrina pοulou

Η «λύκη» (φως): Στην αρχαία ελληνική γλώσσα, η ρίζα λυκ- παράγει τη λέξη λύκη, η οποία σημαίνει το πρώτο πρωινό φως, την αυγή. Η ρίζα αυτή έδωσε το ρήμα λεύσσω (βλέπω), τη λέξη λευκός, αλλά και το ουσιαστικό λύχνος (το λυχνάρι, η φορητή εστία φωτός).

Λυκόφως & Λυκαυγές: Από εκεί προέρχονται λέξεις όπως λυκαυγές (το χάραμα) και λυκόφως (το μισόφωτο μετά τη δύση του ήλιου, όπου το φως «παλεύει» με το σκοτάδι). 

Το Λύκειο: Η λέξη Λύκειον αρχικά ήταν ένα δημόσιο γυμνάσιο/στοά στην αρχαία Αθήνα, κοντά σε ιερό αφιερωμένο στον Λύκειο Απόλλωνα. Ο Απόλλωνας ονομαζόταν «Λύκειος» είτε επειδή ήταν ο θεός του φωτός (από τη λύκη), είτε επειδή προστάτευε τους ανθρώπους από τους λύκους (το ζώο). Σήμερα, η λέξη έχει συνδεθεί μεταφορικά με το «φως της γνώσης»

• Στα Αρχαία Ελληνικά: Η ρίζα αυτή έδωσε το ρήμα λεύσσω (βλέπω), τη λέξη λευκός, αλλά και το ουσιαστικό λύχνος (το λυχνάρι, η φορητή εστία φωτός).
• Στα Λατινικά: Η ίδια ακριβώς ρίζα εξελίχθηκε στη λέξη lux (γενική: lucis), που σήμαινε το φως. Από εκεί προέρχεται και το ρωμαϊκό λυχνάρι, η lucerna, ουσιαστικά για το ίδιο αντικείμενο (το αρχαίο λυχνάρι λαδιού), ο ρωμαϊκός λύχνος (lucerna) αποτελεί την εξέλιξη του ελληνικού. Οι βασικές τους διαφορές εντοπίζονται στην κατασκευή, τη διακόσμηση και τη μαζική παραγωγή.Υλικό ΚαύσηςΖωικό λίπος (στέαρ) ή μελισσοκέρι γύρω από ένα φυτίλι.Φυτικό λάδι (κυρίως ελαιόλαδο) όπου επλέει το φυτίλι.

2. Το Ιστορικό Ταξίδι: Η Εξέλιξη της Έντασης του Φωτός

Αν προσπαθήσουμε να συγκρίνουμε το φως που έβγαζε ένας αρχαίος λύχνος με τη σημερινή επιστημονική μονάδα μέτρησης Lux, οι αριθμοί μάς δείχνουν την τεχνολογική μας πρόοδο:

• Πόσα Lux έβγαζε ένας αρχαίος λύχνος;
  Ένας τυπικός πήλινος λύχνος της αρχαιότητας που έκαιγε ελαιόλαδο είχε φωτεινή ένταση περίπου 1 Candela Η λατινική λέξη candela πέρασε στα ελληνικά κατά τους ρωμαϊκούς/βυζαντινούς χρόνους ως κανδήλα (μετέπειτα καντήλι).
  (δηλαδή όσο ένα σημερινό κερί). Αν τοποθετούσατε αυτόν τον λύχνο σε απόσταση 1 μέτρου από το βιβλίο σας, ο φωτισμός που θα δεχόταν το χαρτί θα ήταν ακριβώς 1 Lux.
• Το πρόβλημα της αρχαιότητας: 1 Lux είναι εξαιρετικά χαμηλός φωτισμός για διάβασμα (σήμερα στα σχολεία χρειαζόμαστε 300 με 500 Lux). Για να μελετήσει, λοιπόν, ένας αρχαίος φιλόσοφος τη νύχτα, έπρεπε να έχει το λυχνάρι σχεδόν κολλημένο στο πρόσωπό του ή να χρησιμοποιεί πολλούς λύχνους μαζί.Η φράση «Βλέπω ένα μαύρο φως» (γαλλικά: «Je vois de la lumière noire») αποτελεί, σύμφωνα με την ιστορία, τα τελευταία λόγια που ψέλλισε ο Βίκτωρ Ουγκώ στο κρεβάτι του θανάτου του, στις 22 Μαΐου 1885