Η ιστορία του
Εύανδρου στην Αρχαία Ρώμη
αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συνδετικούς κρίκους ανάμεσα στην ελληνική και τη ρωμαϊκή παράδοση. Για τους Ρωμαίους, ο Εύανδρος ήταν ο πολιτισμικός ήρωας που μετέτρεψε μια άγρια περιοχή βοσκών στο λίκνο ενός μελλοντικού πολιτισμού, περίπου 60 χρόνια πριν από τον Τρωικό Πόλεμο.
Η Μετανάστευση και η Ίδρυση του Παλλαντίου
Ο Εύανδρος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την πατρίδα του, το Παλλάντιο της Αρκαδίας. Συνοδευόμενος από τη μητέρα του, τη νύμφη Νικοστράτη (την οποία οι Λατίνοι ονόμασαν Καρμέντα λόγω των προφητικών της ύμνων), και μια ομάδα Αρκάδων, έφτασε στις όχθες του ποταμού Τίβερη.
Ο τοπικός βασιλιάς Φαύνος τους υποδέχθηκε θερμά και τους παραχώρησε γη. Η Νικοστράτη-Καρμέντα, χρησιμοποιώντας το μαντικό της χάρισμα, υπέδειξε έναν λόφο κοντά στον ποταμό ως το ιδανικό σημείο εγκατάστασης. Εκεί ο Εύανδρος ίδρυσε μια μικρή οχυρωμένη πόλη και την ονόμασε Παλλάντιον, προς τιμήν της αρκαδικής του πατρίδας. Ο λόφος αυτός ονομάστηκε αργότερα Παλατίνος Λόφος και αποτέλεσε τον πυρήνα της μετέπειτα Ρώμης.
Ο Πολιτισμικός Εκπολιτιστής του Λατίου
Ο Εύανδρος βρήκε την περιοχή ερημική και τους ντόπιους κατοίκους (Άβορίγινες) σε πρωτόγονη κατάσταση. Τους δίδαξε:
- Το Αλφάβητο: Εισήγαγε το ελληνικό αλφάβητο, το οποίο προσαρμόστηκε και εξελίχθηκε στο λατινικό αλφάβητο.
- Τη Θρησκεία: Μετέφερε τη λατρεία του ελληνικού πάνθεου. Ιδιαίτερα εισήγαγε τη λατρεία του Αρκαδικού Λυκαίου Πάνα, η οποία στη Ρώμη μεταμορφώθηκε στη σπουδαία γιορτή των Λουπερκαλίων (Lupercalia).
- Τις Τέχνες: Δίδαξε τη μουσική, τη γεωργία και τη θέσπιση γραπτών νόμων.
Η Συνάντηση με τον Ηρακλή
Σύμφωνα με τον Στράβωνα και τον Βιργίλιο, ο Εύανδρος βρισκόταν εκεί όταν ο Ηρακλής επέστρεφε με τα βόδια του Γηρυόνη. Κατά τη διάρκεια της φιλοξενίας του, το τεράστιο κακόβουλο ον Κάκος (που ζούσε σε μια σπηλιά του Αβεντίνου λόφου) έκλεψε μερικά από τα βόδια του Ηρακλή.
Ο Ηρακλής εντόπισε και σκότωσε τον Κάκο. Η μητέρα του Ευάνδρου, Καρμέντα, προφήτευσε τότε ότι ο Ηρακλής θα γινόταν θεός. Ο Εύανδρος, αναγνωρίζοντας τη θεϊκή του φύση, έχτισε αμέσως προς τιμήν του τον Μέγα Βωμό του Ηρακλή (Ara Maxima) στην περιοχή που αργότερα έγινε η αγορά βοών (Forum Boarium), καθιερώνοντας την πρώτη ελληνικού τύπου θυσία στη Ρώμη. Ο Ναός του Νικητήριου Ηρακλή (Tempio di Ercole Vincitore) στη Ρώμη είναι το αρχαιότερο σωζόμενο μαρμάρινο κτίριο της πόλης
Ο Εύανδρος στην Αινειάδα
Στο έπος του Βιργιλίου, την Αινειάδα, ο Εύανδρος παίζει καθοριστικό ρόλο. Όταν ο Τρώας ήρωας Αινείας φτάνει στο Λάτιο, επισκέπτεται το φτωχικό Παλλάντιο για να ζητήσει συμπαράσταση. Ο Εύανδρος, αν και σε βαθύ γήρας, τον υποδέχεται με μεγάλη φιλοξενία λόγω της παλιάς του φιλίας με τον Αγχίση (πατέρα του Αινεία).
Καθώς ο ίδιος δεν μπορεί να πολεμήσει, προσφέρει στον Αινεία ένα σώμα ιππέων και του εμπιστεύεται τον μοναχογιό του, τον Πάλλαντα, για να μάθει την τέχνη του πολέμου. Ο θάνατος του νεαρού Πάλλαντα στη μάχη από το δόρυ του Τούρνου (αρχηγού των Ρουτούλων) συνθλίβει τον Εύανδρο, αλλά είναι αυτός που ωθεί τον Αινεία στην τελική εκδίκηση και τη νίκη.
Μετά τον θάνατό του, ο Εύανδρος θεοποιήθηκε από τους Ρωμαίους ως εγχώριος ήρωας (indiges). Προς τιμήν του χτίστηκε ένας βωμός στους πρόποδες του Αβεντίνου Λόφου, ενώ η μητέρα του τάφηκε κοντά στην πύλη που ονομάστηκε Porta Carmentalis. Για τη ρωμαϊκή ελίτ, ο μύθος του Ευάνδρου αποτελούσε την απόλυτη απόδειξη ότι η Ρώμη είχε βαθιές, ευγενείς ελληνικές ρίζες.
Η σύνδεση του Μεγάλου Κωνσταντίνου με την Τροία αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παρασκήνια της ίδρυσης της Κωνσταντινούπολης. Σύμφωνα με αρχαίες ιστορικές πηγές,
