Το Συριακό Παλίμψηστο του Γαληνού (Syriac Galen Palimpsest - SGP)

 Το Συριακό Παλίμψηστο του Γαληνού

(Syriac Galen Palimpsest - SGP) είναι ένα από τα σημαντικότερα χειρόγραφα παγκοσμίως, καθώς αποκαλύπτει τον κρίσιμο ρόλο της συριακής γλώσσας ως «γέφυρας» για τη μετάδοση της αρχαίας ελληνικής ιατρικής στον αραβικό και ισλαμικό κόσμο (και έπειτα στη Δύση).

1. Τι είναι το Παλίμψηστο

;

Πρόκειται για έναν χειρόγραφο κώδικα διπλής χρήσης:

• Το αρχικό κείμενο (Undertext - 9ος αιώνας / 6ος αιώνας): Γραμμένο στα συριακά, περιέχει τη μετάφραση του 6ου αιώνα (από τον Σέργιο του Ρες-Αΐνα / Sergius of Resh 'Ayna) του κορυφαίου φαρμακευτικού έργου του Γαληνού, «Περί απλών φαρμάκων» (On Simple Drugs / Perì haplôn pharmákōn). 
• Το επικάλυμμα (Overtext - 11ος αιώνας): Δύο αιώνες αργότερα, καθώς η περγαμηνή ήταν πολύτιμη, οι μοναχοί (πιθανώς στη Μονή του Αγίου Ηλία στο Μαύρο Όρος ή αργότερα στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά) έσβησαν/ξύσαν το αρχικό ιατρικό κείμενο και έγραψαν πάνω του ένα χριστιανικό λειτουργικό κείμενο, το Οκτώηχο (Octṓēchos). 

2. Η Διαδρομή και η «Ανάσταση» του Κειμένου

• 1922: Το χειρόγραφο εντοπίζεται σε κατάλογο δημοπρασίας στη Λειψία από τον μελετητή Άντον Μπάουμσταρκ, ο οποίος αντιλήφθηκε ότι υπήρχε «σβησμένο» ιατρικό κείμενο κάτω από τους ύμνους. 
• 1960s–2000s: Το χειρόγραφο αλλάζει χέρια, καταλήγει σε ιδιωτική συλλογή στις ΗΠΑ, ενώ διάσπαρτα φύλλα του (membra disjecta) εντοπίζονται στη βιβλιοθήκη του Χάρβαρντ, στο Βατικανό, στη BNF (Παρίσι) και στη Μονή Σινά.
• 2009 και έπειτα: Μια διεπιστημονική ομάδα (με επικεφαλής τον καθηγητή Peter E. Pormann από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ) τοποθετεί το χειρόγραφο στο Walters Art Museum της Βαλτιμόρης. Χρησιμοποιώντας πολυφασματική απεικόνιση (multispectral imaging) και προηγμένους αλγόριθμους υπολογιστών, οι επιστήμονες κατάφεραν να «διαβάσουν» το σβησμένο συριακό κείμενο κάτω από τα μελάνια του 11ου αιώνα. 

3. Γιατί είναι τεράστιας σημασίας;

• Συμπληρώνει τα χαμένα κομμάτια της ιατρικής: Μέχρι την αποκάλυψή του, από τα 11 βιβλία του Γαληνού «Περί απλών φαρμάκων», στα συριακά σώζονταν μόνο ελάχιστα τμήματα (βιβλία 6-8). Το παλίμψηστο έφερε στο φως σημαντικά τμήματα και από άλλα βιβλία (όπως τα βιβλία 2, 4, 8, 9), διασώζοντας την ορολογία που χρησιμοποίησαν οι Σύροι χριστιανοί λόγιοι.
• Η γέφυρα Ελληνισμού - Ισλάμ: Δείχνει ακριβώς πώς οι Έλληνες κλασικοί συγγραφείς μεταφράστηκαν στα συριακά τον 6ο αιώνα, για να γίνουν στη συνέχεια η βάση για τις μεγάλες αραβικές μεταφράσεις στη Βαγδάτη τον 8ο–9ο αιώνα (στην εποχή του Οίκου της Σοφίας), επηρεάζοντας τον Αβικέννα και τους υπόλοιπους Άραβες φιλοσόφους και γιατρούς