Με τον Ζαρατούστρα στο «πρώτο» Βραβείο Νόμπελ και εναντίον του Ροκφέλερ

 

Η ιδέα των βραβείων  Νόμπελ δεν ήταν εντελώς παρθενογένεση του Άλφρεντ, αλλά αντιγραφή μιας ιδέας που είχε ήδη εφαρμοστεί στο Μπακού.

Όταν πέθανε ο Λούντβιχ το 1888, η εταιρεία Branobel και η Αυτοκρατορική Ρωσσική Τεχνική Εταιρεία θεσμικότευσαν το «Βραβείο Λούντβιχ Νόμπελ».

 Ήταν ένα χρηματικό έπαθλο και ένα χρυσό μετάλλιο που απονεμόταν σε επιστήμονες για καινοτομίες στη βιομηχανία του πετρελαίου. Αυτό το μοντέλο ενέπνευσε τον Άλφρεντ να δημιουργήσει τα δικά του, διευρυμένα παγκόσμια βραβεία λίγα χρόνια αργότερα.

Δίχως τα κέρδη από το πετρέλαιο της Κασπίας και την τεχνολογική επανάσταση που ξεκίνησε με πλοία όπως το «Zoroaster», το Ίδρυμα Νόμπελ δεν θα είχε ούτε τα οικονομικά κεφάλαια, αλλά ίσως ούτε και την έμπνευση για να υπάρξει.

Η Branobel ιδρύθηκε επειδή μια αναζήτηση για ξύλο όπλων μετατράπηκε σε ένα συναρπαστικό μηχανολογικό στοίχημα για το πώς μπορεί να δαμαστεί, να μεταφερθεί και να πωληθεί το πετρέλαιο με τον πιο σύγχρονο και οικονομικό τρόπο,

Το «Zoroaster» (Ζαρατούστρας), έμεινε στην ιστορία ως το πρώτο πετρελαιοφόρο (τανκερ) στον κόσμο. 

Το πρωτοποριακό αυτό σκάφος ναυπηγήθηκε το 1877-1878 στη Σουηδία μετά από παραγγελία των αδελφών Νόμπελ (Ludvig και Robert Nobel) για την εταιρεία τους Branobel. Ξεκίνησε τα ταξίδια του τον Μάιο του 1878 στην Κασπία Θάλασσα, με έδρα το λιμάνι του Μπακού.

Πριν από το Zoroaster, το πετρέλαιο μεταφερόταν μέσα σε ξύλινα βαρέλια, μια μέθοδος ακριβή και επικίνδυνη. Το συγκεκριμένο πλοίο άλλαξε ριζικά το παγκόσμιο εμπόριο: 

• Σχεδιασμός: Ήταν το πρώτο πλοίο όπου το ίδιο το κύτος του (οι δεξαμενές του) χρησιμοποιήθηκε για την απευθείας αποθήκευση του πετρελαίου χύδην (bulk), αντί για τη χρήση ξεχωριστών βαρελιών. 
• Υλικά: Κατασκευάστηκε από χάλυβα, ενώ οι δεξαμενές του από σίδερο. Διέθετε επίσης δεξαμενές έρματος (ballast tanks) για καλύτερη ευστάθεια. 
• Διαστάσεις: Είχε μήκος περίπου 56 μέτρα και πλάτος 8 μέτρα. 
• Χωρητικότητα: Μπορούσε να μεταφέρει περίπου 240-246 τόνους κηροζίνης ή αργού πετρελαίου. 

🗺️ Η Διαδρομή του

Το πλοίο εκτελούσε το εξαιρετικά σημαντικό δρομολόγιο μεταξύ του Μπακού (Αζερμπαϊτζάν) και του Αστραχάν (Ρωσσία), διασχίζοντας την Κασπία Θάλασσα και εκβάλλοντας στον ποταμό Βόλγα, από όπου το πετρέλαιο διοχετευόταν στην υπόλοιπη ρωσσική και ευρωπαϊκή αγορά.

 Η ναυπήγηση του «Zoroaster» (1878) στην Κασπία Θάλασσα συνδέεται άμεσα με την οικονομία των ΗΠΑ στα τέλη του 19ου αιώνα, καθώς αποτέλεσε το «αντίπαλον δέος» που έσπασε το παγκόσμιο μονοπώλιο του αμερικανικού πετρελαίου και ανάγκασε τις ΗΠΑ να αναδιαρθρώσουν ριζικά τον τρόπο λειτουργίας της δικής τους βιομηχανίας.

 Μέχρι το 1870, οι ΗΠΑ κυριαρχούσαν απόλυτα στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου (κυρίως κηροζίνης για φωτισμό). Η πανίσχυρη Standard Oil του Τζον Ντ. Ροκφέλερ έλεγχε τις εξαγωγές παγκοσμίως, και η Ευρώπη εξαρτιόταν σχεδόν εξολοκλήρου από το αμερικανικό πετρέλαιο.

 Όταν οι αδελφοί Νόμπελ ίδρυσαν την εταιρεία τους στο Μπακού, το μεγάλο τους πρόβλημα ήταν το απαγορευτικό κόστης μεταφοράς: οι Αμερικανοί έστελναν το πετρέλαιο σε φθηνά ξύλινα βαρέλια λόγω της τεράστιας ξυλείας που διέθεταν. Η Ρωσία δεν είχε αυτή τη δυνατότητα και η μεταφορά με βαρέλια την καθιστούσε μη ανταγωνιστική. Η εφεύρεση του «Zoroaster» έλυσε αυτό το πρόβλημα. Μεταφέροντας το πετρέλαιο χύδην στις δεξαμενές του, εκμηδένισε το κόστος των βαρελιών. Αυτό επέτρεψε στο ρωσσικό πετρέλαιο να γίνει φθηνότερο από το αμερικανικό, εκτοπίζοντας τη Standard Oil από τις μεγάλες αγορές της Ευρώπης και της Ασίας.

Η Συμμαχία Νόμπελ - Ρότσιλντ

Οι Νόμπελ, παρά την τεχνολογική τους υπεροχή, άρχισαν να ξεμένουν από κεφάλαια λόγω του παρατεταμένου πολέμου τιμών. Τότε μπήκε στο παιχνίδι ένας άλλος οικονομικός γίγαντας: η γαλλική τραπεζική οικογένεια των Ρότσιλντ (μέσω της εταιρείας τους BNITO). 

Οι Ρότσιλντ χρηματοδότησαν τη δημιουργία της σιδηροδρομικής γραμμής Μπακού-Βατούμ (Batumi), δίνοντας στο ρωσσικό πετρέλαιο άμεση έξοδο στη Μαύρη Θάλασσα. Οι Νόμπελ συμμάχησαν με το δίκτυο διανομής των Ρότσιλντ. Αυτό το «Ρωσο-Σουηδο-Γαλλικό» μπλοκ κατάφερε να κατακτήσει το ένα τρίτο της βρετανικής αγοράς και να απειλήσει τη Standard Oil ακόμη και στην Ασία.

💼 4. Από τον Πόλεμο στο... «Καρτέλ»

Βλέποντας ότι δεν μπορούσε να καταστρέψει τους Νόμπελ, η Standard Oil άλλαξε στρατηγική και προσπάθησε να τους εξαγοράσει ή να δημιουργήσει ένα παγκόσμιο καρτέλ για να μοιράσουν τον πλανήτη.
Από το 1880 έως τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, έγιναν δεκάδες μυστικές διαπραγματεύσεις με κάθε πιθανό συνδυασμό (Standard Oil, Branobel, Rothschild). Αν και υπεγράφησαν κάποιες προσωρινές τοπικές συμφωνίες για τον καθορισμό των τιμών, οι Νόμπελ παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητοι, προστατεύοντας τα ρωσσικά συμφέροντα. 

🎬 Το Ειρωνικό Τέλος

Ο πόλεμος αυτός έληξε απότομα όχι στις αγορές, αλλά λόγω της ιστορίας. Με τη Ρωσσική Επανάσταση του 1917, οι Μπολσεβίκοι κρατικοποίησαν όλες τις πετρελαιοπηγές του Μπακού, αφανίζοντας την αυτοκρατορία της Branobel. 

Σε μια απίστευτη τροπή της τύχης, το 1920, οι αδελφοί Νόμπελ (γνωρίζοντας ότι έχουν χάσει τα πάντα) πούλησαν κρυφά το 50% των μετοχών της Branobel στην... Standard Oil! Ο Ροκφέλερ αγόρασε τις μετοχές ρισκάροντας, ελπίζοντας ότι ο Κόκκινος Στρατός θα έχανε τον ρωσσικό εμφύλιο. Οι Μπολσεβίκοι όμως επικράτησαν, και έτσι ο μεγάλος αμερικανικός κολοσσός κατέληξε να κατέχει μετοχές μιας εταιρείας που δεν υπήρχε πια.